ความท้าทายของวิชาชีพศึกษานิเทศก์: อดีต ปัจจุบัน อนาคต
บทคัดย่อ
วิชาชีพศึกษานิเทศก์เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา เนื่องจากทำหน้าที่เป็นผู้นำทางวิชาการ ผู้ให้คำปรึกษา ติดตาม และสนับสนุนการจัดการเรียนการสอนในสถานศึกษา อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงทางนโยบาย เทคโนโลยี และสังคมโลก ทำให้วิชาชีพนี้ต้องเผชิญกับแนวโน้มและความท้าทายที่ซับซ้อน อาทิ การปฏิรูปหลักสูตร การลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา การพัฒนาสมรรถนะดิจิทัล การขาดแคลนบุคลากรที่มีคุณภาพ และความไม่ชัดเจนของเส้นทางความก้าวหน้าในสายอาชีพ ส่งผลให้เกิดการย้ายสายงานหรือลาออกมากขึ้น บทความนี้มุ่งวิเคราะห์แนวโน้มและความท้าทายของการธำรงรักษาวิชาชีพศึกษานิเทศก์ พร้อมทั้งนำเสนอแนวทางในการคงอยู่ของวิชาชีพ อาทิ การพัฒนาสมรรถนะใหม่ การปรับลดภาระงานที่ไม่จำเป็น การสร้างแรงจูงใจและขวัญกำลังใจ การยกระดับภาพลักษณ์วิชาชีพ และการจัดตั้งเครือข่ายชุมชนแห่งการเรียนรู้ (PLC) เพื่อสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนให้กับระบบนิเทศการศึกษาไทย ผลการศึกษาเน้นย้ำว่าการธำรงรักษาวิชาชีพศึกษานิเทศก์มิได้หมายถึงเพียงการรักษามาตรฐานวิชาชีพ แต่ยังครอบคลุมถึงการสร้างระบบสนับสนุนที่เอื้อต่อการปฏิบัติงานอย่างมีประสิทธิภาพและการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรอย่างต่อเนื่อง อันจะช่วยเสริมสร้างคุณภาพการศึกษาไทยให้ก้าวทันต่อการเปลี่ยนแปลงในการจัดการศึกษาต่อไปในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
เชาวฤทธิ์ จงเกษกรณ์. (2547). ศึกษานิเทศก์กับการพัฒนาคุณภาพการศึกษา. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จิรพร แสงสี. (2562). สภาพและแนวทางการธำรงรักษาข้าราชการครูตามทัศนะของผู้บริหารและครูโรงเรียนศึกษาในอำเภอของ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยพะเยา.
ชัยณรงค์ สิริพรปรีดา และคณะ. (2567). กลยุทธ์การธำรงรักษาและความจงรักภักดีต่อองค์กรของบุคลากร สังกัดมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 8(2), 718-738
ธีรนัย แซ่โหงว. (2562). แนวทางการธำรงรักษาครูของโรงเรียนศึกษาสงเคราะห์ สังกัดสำนักบริหารงานศึกษาพิเศษ กลุ่ม 7 ภาคใต้. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช.
ปุณยวัจน์ ขอบทอง และคณะ. (2568). ศึกษานิเทศก์กระบวนกร: จุดเปลี่ยนการพัฒนาศึกษานิเทศก์ใหม่ให้บรรลุมาตรฐานวิชาชีพ. Journal of Education and Innovation, 27(1), 369-379.
ศรัณย์ เปรมสุข. (2561). การพัฒนาทักษะผู้นำวงสนทนาในการดำเนินการชุนชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพของหัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้สหวิทยาเขตศรีวิเชียร สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 40. การศึกษาค้นคว้าอิสระการศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร.
สถิรพร เชาวน์ชัย. (2567). การบริหารงานวิชาการในสถานศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน (พิมพ์ครั้งที่ 3). การพิมพ์ดอทคอม.
สายสุนีย์ จันทร์สว่าง. (2566). การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการนิเทศการศึกษาเพื่อยกระดับคุณภาพผู้เรียน.วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาร้อยเอ็ด เขต 3. (2567). สถิติการรับสมัครคัดเลือกบุคคลเพื่อบรรจุและแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งศึกษานิเทศก์. (ออนไลน์) (อ้างเมื่อ 4 ตุลาคม 2568). จาก https://www.facebook.com/photo/?fbid=917648497034612&set=a.452756973523769&locale=th_TH.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2554). มุมมองแนวคิดความรู้เกี่ยวกับศึกษานิเทศก์. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). รายงานการพัฒนานโยบายการนิเทศการศึกษา.สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (ก.ค.ศ.). (2567). แนวทางการบริหารงานบุคคลสำหรับข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา ตำแหน่งศึกษานิเทศก์ สังกัดกระทรวงศึกษาธิการ. กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา. (2565). หลักเกณฑ์และวิธีการคัดเลือกศึกษานิเทศก์. https://otepc.go.th/images/00_YEAR2566/06_PB/ที่_ศธ_0206.6_-_ว_7_ลงวันที่_17_มีนาคม_2568.pdf.
สุจริต ไทย. (19 มีนาคม 2568). ร่วมสร้างอนาคตการศึกษาไทย ด้วยบทบาทใหม่ของศึกษานิเทศก์. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/live/l2u13j-ETvc
สุวดี อุปปินใจ. (2566). การนิเทศและการพัฒนานวัตกรรมการนิเทศการศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 2). ชอบพิมพ์จำกัด.
หนังสือพิมพ์มติชนออนไลน์. (2567). สพฐ. แจง 4 ข้อ ทำไม ‘ศึกษานิเทศก์’ ไม่มีคนสนใจ หลังหลายเขตพื้นที่ไร้ผู้สมัคร. สืบค้นข้อมูลเมื่อ 7 สิงหาคม 2568 จาก: https://www.matichon.co.th/local/education/news_4483632
อรรถพล ศิริมูล และสถิรพร เชาวน์ชัย. (2567). การวิเคราะห์องค์ประกอบความผูกพันในวิชาชีพศึกษานิเทศก์ สังกัดสํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. Journal of Education and Innovation, 26(2), 387-396.
อรรถพล ศิริมูล. (2566). รูปแบบความสัมพันธ์เชิงสาเหตุของปัจจัยที่ส่งผลต่อความผูกพันในวิชาชีพศึกษานิเทศก์ สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร.
Knight, J. (2021). The definitive guide to instructional coaching. Thousand Oaks, CA: Corwin.
McClelland, D. C. (1973). Testing for competence rather than for intelligence. American Psychologist, 28(1), 1–14.
Oliva, P. and G. Pawlas. (1997). Supervision for Today's Schools (5th ed). New York : Longman.
Schaufeli, W. B. (2002). The measurement of engagement and burn out: A two sample confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3, 71-93.
Schwarz, R. M. (2002). The skilled facilitator: Practical wisdom for developing effective groups. Jossey-Bass.
