กรอบเข็มทิศการศึกษาไทยสู่อนาคต: ความก้าวหน้าในวิชาชีพครู
คำสำคัญ:
การศึกษาในอนาคต; สมรรถนะแห่งอนาคต; ความก้าวหน้าในวิชาชีพครู; เข็มทิศการศึกษา; คุณภาพหลักสูตรการศึกษา; การพัฒนาสมรรถนะผู้เรียน; นวัตกรรมทางการศึกษาบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ทิศทางการพัฒนาการศึกษาและความก้าวหน้าในวิชาชีพครูโดยเชื่อมโยงแนวคิด Education 2030 และ Education 2040 เข้ากับการสร้างสมรรถนะผู้เรียน คุณภาพหลักสูตร และแนวทางการพัฒนาครู ตามการสังเคราะห์เอกสารและทัศนะของผู้ประพันธ์ ซึ่งการศึกษาในอนาคตนั้นต้องเผชิญความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี เศรษฐกิจ และสังคม ส่งผลให้ระบบการศึกษาจำเป็นต้องปรับตัวจากการถ่ายทอดความรู้เชิงวิชาการไปสู่การพัฒนาสมรรถนะและคุณลักษณะผู้เรียนที่สอดคล้องกับโลกอนาคตที่มุ่งพัฒนาความรู้ ทักษะ สมรรถนะ และค่านิยมของผู้เรียนเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี แต่การนำไปปฏิบัติยังมีข้อจำกัด จึงเกิดแนวทางต่อยอดที่เน้นบทบาทครูและระบบการสอน ผู้เรียนต้องได้รับการพัฒนาให้เป็นมนุษย์แห่งอนาคตที่สมบูรณ์ในหลายมิติ ผ่านสมรรถนะสำคัญ เช่น การคิดเชิงวิพากษ์ ความคิดสร้างสรรค์ การสื่อสาร และการทำงานร่วมกัน ทั้งนี้การเรียนรู้ในโลกจริงและโลกเสมือนต้องเชื่อมโยงอย่างสมดุล หลักสูตรการศึกษาจึงควรออกแบบให้ครอบคลุมการพัฒนาตนเอง ความพร้อมในการเรียนรู้ และสมรรถนะเชิงปฏิบัติ ส่งผลต่อการพัฒนาของครูซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อผลสัมฤทธิ์ของผู้เรียน ครูจึงต้องมีสมรรถนะด้านการจัดการเรียนรู้ การใช้เทคโนโลยี การวิจัย และนวัตกรรม รวมถึงความเข้าใจผู้เรียนรายบุคคล การพัฒนาวิชาชีพครูควรเน้นเส้นทางก้าวหน้าเชิงสมรรถนะ การสร้างนวัตกรรม และการเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อนำไปสู่การเรียนรู้ตลอดชีวิตได้เต็มศักยภาพ การยกระดับความก้าวหน้าในวิชาชีพครูควรมุ่งพัฒนาระบบเส้นทางความก้าวหน้าเชิงสมรรถนะ ที่เชื่อมโยงผลการปฏิบัติงาน ผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน และการสร้างนวัตกรรมทางการศึกษา เข้ากับระบบประเมินและวิทยฐานะอย่างเป็นระบบ โปร่งใส และยั่งยืน ตลอดจนส่งเสริมชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ เพื่อให้ครูเกิดการเรียนรู้ร่วมกัน แลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง อันนำไปสู่ความมั่นคงและความก้าวหน้าในสายวิชาชีพควบคู่กับการยกระดับคุณภาพการศึกษาโดยรวม
เอกสารอ้างอิง
กฤติน พันธุ์เสนา. (2563). โมเดลการฝึกอบรมแบบผสมผสานเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและ การศึกษา สำหรับผู้บริหารสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน [วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัย มหาสารคาม.
คุรุสภา. (2562). มาตรฐานวิชาชีพและจรรยาบรรณของวิชาชีพครู. คุรุสภา.
ประวิต เอราวรรณ์. (2568). การบรรยายพิเศษ: ทิศทางการพัฒนาการศึกษาและความก้าวหน้าในวิชาชีพครู. งานมหกรรมวิชาการ Best of the Best บนฐานสมรรถนะ PTRU Model ครั้งที่ 2 ประจำปี 2568. ศูนย์ประชุมและนิทรรศการนานาชาติ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์.
สนธยา หลักทอง. (2562). การพัฒนาโมเดลการฝึกอบรมแบบผสมผสานตามหลักการนำตนเองเพื่อเสริมสร้าง สมรรถนะการรู้ดิจิทัล สำหรับครูในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน [วิทยานิพนธ์ปรัชญา ดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2562). หลักสูตรการพัฒนาศักยภาพศึกษานิเทศก์ และครูผู้สอนใน การสร้างเครื่องมือประเมินสมรรถนะผู้เรียน. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา. (2564). หลักเกณฑ์และวิธีการประเมินตำแหน่ง และวิทยฐานะข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (ว9/2564). สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). รายงานการศึกษาแห่งชาติ. พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ. (2562). ความเป็นมา สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ. https://www.nxpo.or.th/th/973-2
สุวิทย์ มูลค่า. (2563). การปฏิรูปหลักสูตรและการเรียนการสอนในศตวรรษที่ 21. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย.
Colla, R., & Mossman, L. (2023). Towards a framework for educational wellbeing in schools: A multi-dimensional perspective. Frontiers in Education, 8, 1216658.
Darling-Hammond, L. (2017). Teacher education around the world: What can we learn from international practice? European Journal of Teacher Education, 40(3), 291-309.
Darling-Hammond, L., & Baratz-Snowden, J. (2005). A good teacher in every classroom: Preparing the highly qualified teachers our children deserve. Jossey-Bass.
Darling-Hammond, L., Hyler, M., & Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning Policy Institute.
Deming, W. E. (1993). The new economics for industry, government, education. MIT Press.
Devassy, M. J., Wang, M., & Huang, X. (2023). Reimagining education systems for a VUCA world: A sustainability and transformation perspective. Scientific Reports, 13(1), 18422.
Gardner, H. (2010). Five minds for the future (pp. 9-31). In Bellanca, J., & Brandt, R. (Eds.). 21st century skills: Rethinking how students learn. Solution Tree Press.
Grossman, P., Hammerness, K., McDonald, M., & Ronfeldt, M. (2008). Constructing coherence: Structural predictors of perceived teacher preparation quality. Journal of Teacher Education, 59(4), 273-287.
Hattie, J. (2008). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
Kruger, P. S. (2011). Wellbeing: The five essential elements. Applied Research in Quality of Life, 6(4), 325-328.
Lin, T., Zhou, C., & Huang, M. (2023). Competencies for the future: Integrating knowledge, skills, and values for sustainable education. Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 5, 16.
Luft, J. A., Roehrig, G. H., & Patterson, N. C. (2022). The role of conceptual frameworks in educational research: Bridging theory and practice. CBE: Life Sciences Education, 21(4), 63.
Maneelam, P., & Yuenyong, C. (2021). Humanizing educare for 21st century Thai students: Ethical dilemmas of plastics. In Taylor, E., & Taylor, P. C. (Eds.). Transformative STEAM education for sustainable development. Brill.
McClelland, D. C. (1973). Testing for competence rather than for “intelligence.” American Psychologist, 28(1), 1-14.
O’Hagan, K. (1996). Competence in social work practice: A practical guide for professionals. Prentice Hall.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019a). A flying start: Improving Initial teacher preparation systems. OECD Publishing.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019b). OECD future of education and skills 2030: Learning compass 2030 concept note. OECD Publishing.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Teachers and school leaders as valued professionals. OECD Publishing.
Parry, S. B. (1996). The quest for competencies. Training, 33(7), 48-56.
Pelaez-Sanchez, I. C., Glasserman-Morales, L. D., & Rocha-Feregrino, G. (2024). Exploring digital competencies in higher education: Design and validation of instruments for the era of Industry 5.0. Frontiers in Education, 9, 1415800.
Sohsomboon, P., & Yuenyong, C. (2021). Strategies for teacher utilizing ethnography as a way of seeing for STEAM education. Journal of Physics: Conference Series, 1933(1), 012080.
Stiggins, R. (2017). Correcting “errors of measurement” that sabotage student learning (pp. 229-243). In Dwyer, C. A. (Ed.). The future of assessment. Routledge.
Taylor, P. C., & Taylor, E. (2019). Transformative STEAM education for sustainable development (pp. 125-131). In Rahmawati, Y. (Ed.). Empowering science and mathematics for global competitiveness. CRC Press.
UNESCO. (2021a). Reimagining our futures together: A new social contract for education. UNESCO.
UNESCO. (2021b). Teachers at the heart of education recovery. UNESCO.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. https://sdgs.un.org/publications/transforming-our-world-2030-agenda-sustainable-development-17981
Zeichner, K. (2010). Rethinking the connections between campus courses and field experiences in college- and university-based teacher education. Journal of Teacher Education, 61(1-2), 89-99.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
หมวดหมู่
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิชาการ ปขมท.
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
