การวิเคราะห์ความสำเร็จของระบบการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพในห้องปฏิบัติการทางชีวภาพ: กรณีศึกษาคณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
คำสำคัญ:
ความปลอดภัยทางชีวภาพ; ห้องปฏิบัติการทางชีวภาพ; การวิเคราะห์เชิงกลยุทธ์ SWOT; วงจรการบริหารคุณภาพ PDCA; การบริหารเชิงระบบบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เชิงระบบและประเมินประสิทธิผลของระบบการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพ ในห้องปฏิบัติการทางชีวภาพของคณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา เพื่อระบุจุดแข็ง จุดอ่อน และเสนอแนวทางการพัฒนาให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพโดยประยุกต์แนวคิดเชิงระบบร่วมกับการวิเคราะห์ SWOT และวงจรคุณภาพ PDCA (Plan-Do-Check-Act) เป็นกรอบในการประเมิน ข้อมูลถูกเก็บรวบรวมจากเอกสารทางวิชาการ มาตรฐานสากล แนวทางของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ รวมถึงเอกสารภายในของมหาวิทยาลัยบูรพา เพื่อนำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบตามเกณฑ์การประเมินระดับห้องปฏิบัติการ ผลการวิเคราะห์พบว่า ระบบการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพของคณะฯ มีความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะด้านโครงสร้างพื้นฐาน การจัดตั้งคณะกรรมการกำกับดูแล และการดำเนินมาตรการควบคุมทางวิศวกรรมที่สอดคล้องกับมาตรฐานห้องปฏิบัติการระดับ BSL-2 อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดสำคัญ ได้แก่ การขาดระบบฐานข้อมูลกลางสำหรับ บริหารจัดการเอกสารและรายงานผล การอบรมบุคลากรใหม่ที่ยังไม่ต่อเนื่อง และกระบวนการประเมินผลประจำปี ที่ยังไม่เข้มแข็งเพียงพอ ซึ่งเป็นปัจจัยที่อาจกระทบต่อประสิทธิผลของระบบโดยรวม ข้อเสนอแนะหลักคือการพัฒนา Biosafety Awareness Program และแพลตฟอร์ม e-Learning เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ด้วยตนเองของบุคลากร ทุกระดับ รวมถึงการประยุกต์ใช้ Digital Audit System สำหรับการติดตามและประเมินผลแบบเรียลไทม์ เพื่อเพิ่มความแม่นยำและความรวดเร็วในการบริหารจัดการ การดำเนินการตามแนวทางดังกล่าวจะช่วยยกระดับระบบการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพของคณะให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล และสร้างความยั่งยืนของวัฒนธรรมความปลอดภัยในองค์กรอย่างแท้จริง
เอกสารอ้างอิง
กรมวิทยาศาสตร์บริการ. (2563). รายงานประจำปี 2563 กรมวิทยาศาสตร์บริการ. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. (2565). คู่มือความปลอดภัยห้องปฏิบัติการด้านชีวภาพ ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2565. กระทรวงสาธารณสุข.
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. (2566). แนวทางการบริหารจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพในห้องปฏิบัติการ. กระทรวงสาธารณสุข. https://bsp.dmsc.moph.go.th
มหาวิทยาลัยบูรพา. (2565ก). มาตรฐานความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety Standard). กองบริหารการวิจัยและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยบูรพา. https://research.buu.ac.th
มหาวิทยาลัยบูรพา. (2565ข). แบบฟอร์มการประเมินความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety Inspection Checklist for BSL1-BSL2). กองบริหารการวิจัยและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยบูรพา. https://research.buu.ac.th
มหาวิทยาลัยบูรพา. (2566). แผนยุทธศาสตร์ด้านความปลอดภัยทางชีวภาพและสิ่งแวดล้อม. สำนักงานอธิการบดี.
Bertalanffy, L. von. (1968). General system theory: Foundations, development, applications. George Braziller.
Blacksell, S. D., Dhawan, S., Kusumoto, M., Le, K. K., Summermatter, K., O'Keefe, J., Kozlovac, J., Almuhairi, S. S., Sendow, I., Scheel, C. M., Ahumibe, A., Masuku, Z. M., Bennett, A. M., Kojima, K., Harper, D. R., & Hamilton, K. (2023). The biosafety research road map: The search for evidence to support practices in human and veterinary laboratories. Applied Biosafety, 28(2), 64-71.
Callihan, D. R., Downing, M., Meyer, E., Ochoa, L. A., Petuch, B., Tranchell, P., & White, D. (2021). Considerations for laboratory biosafety and biosecurity during the coronavirus disease 2019 pandemic: Applying the ISO 35001:2019 standard and high-reliability organizations principles. Applied Biosafety, 26(3), 113-122.
Centers for Disease Control and Prevention. (2021). Biosafety in microbiological and biomedical laboratories (6th ed.). U.S. Department of Health and Human Services. https://www.cdc.gov/labs/BMBL.html
Greene, D., Brink, K., Salm, M., Hoffmann, C., Evans, S. W., & Palmer, M. J. (2023). The biorisk management casebook: Insights into contemporary practices. Stanford Digital Repository.
International Organization for Standardization. (2019). Biorisk management for laboratories and other related organisations (ISO Standard No. 35001:2019). iso.org
Muhammad, J., Sarwar, S., Khan, T., Qasmi, S. A., Ikram, A., Ahmad, G., Zahid, M., Durrani, R. H., & Ahmed, F. (2021). A cross-sectional survey to assess biorisk management system in research and diagnostic laboratories in Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. Frontiers in Public Health, 9, 654321.
Pathogens and Animal Toxins Act, B.E. 2558. (2015). Royal Thai Government Gazette, 132(80 A), 9-38.
Soisangwan, P. (2021). Biosafety and biosecurity law in Thailand: From legislation to practice. Journal of Biosafety and Biosecurity, 3(2), 91-98.
World Health Organization. (2020). Laboratory biosafety manual (4th ed.). https://iris.who.int/handle/10665/337956
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
หมวดหมู่
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารวิชาการ ปขมท.
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
