ผลการจัดการเรียนรู้ด้วยกรณีศึกษา (CBL) ร่วมกับปัญญาประดิษฐ์เพื่อยกระดับสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม เรื่อง ชีวิตในสิ่งแวดล้อม สำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6
คำสำคัญ:
กรณีศึกษา, ปัญญาประดิษฐ์, สมรรถนะทางวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม, มัธยมศึกษาปีที่ 6บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการในชั้นเรียนนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาผลการจัดการเรียนรู้ด้วยกรณีศึกษา (Case-Based Learning: CBL) ร่วมกับปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อยกระดับสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม เรื่องชีวิตในสิ่งแวดล้อม และ 2) ศึกษาแนวทางการจัดการเรียนรู้ดังกล่าวสำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนจำนวน 40 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แผนการจัดการเรียนรู้ 3 แผน แบบวัดสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม ใบกิจกรรม และแบบสะท้อนผลการจัดการเรียนรู้ ตรวจสอบคุณภาพโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่าน ค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ของแผนการจัดการเรียนรู้เท่ากับ 0.84, 0.89 และ 0.92 แบบวัดสมรรถนะเท่ากับ 0.90, 0.94 และ 1.00 ใบกิจกรรมเท่ากับ 0.90, 0.94 และ 1.00 และแบบสะท้อนผลเท่ากับ 1.00 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้ค่าเฉลี่ยความก้าวหน้าทางการเรียน (Normalized gain) และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า นักเรียนมีความก้าวหน้าทางการเรียนอยู่ในระดับสูง (High gain) ค่าเฉลี่ย <g> = 0.72 โดยไม่พบนักเรียนในระดับต่ำ สะท้อนถึงประสิทธิผลของการบูรณาการ CBL ร่วมกับ AI ในการส่งเสริมการคิดเชิงระบบ การตัดสินใจบนฐานข้อมูล และการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างมีวิจารณญาณ แนวทางที่สังเคราะห์ได้มี 3 ประการ ได้แก่ การเลือกกรณีศึกษาที่ใกล้ตัว การใช้คำถามกระตุ้นการคิดอย่างมีโครงสร้าง และการกำกับตรวจสอบการใช้ AI อย่างมีวิจารณญาณ สรุปได้ว่าการจัดการเรียนรู้ดังกล่าวสามารถยกระดับสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพและเหมาะสมกับบริบทการศึกษาระดับมัธยมศึกษา
เอกสารอ้างอิง
ชรินทร์ กองสุข. (2569). กรอบแนวคิด TPACK-AI: แนวทางการพัฒนาทักษะครูไทยในยุคปัญญาประดิษฐ์. Leadership Educational Administration Development Journal, 3(1), 1–28.
ชัยภัทร ศรีทุมา. (2566). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้เรื่องปัญหาสิ่งแวดล้อมเพื่อส่งเสริมสมรรถนะหลักของนักเรียนช่วงชั้นที่ 4 ในชุมชนทรัพย์ไพรวัลย์ ตำบลวังทอง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 8(1), 34–49.
โชคปวิช ศุภมงคลฤกษ์ และ สลา สามิภักดิ์. (2569). การส่งเสริมความฉลาดรู้ด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลายด้วยการเรียนรู้ที่ผสานแนวคิดเคมีสีเขียวโดยใช้กรณีศึกษา. วารสารศาสตร์การศึกษาและการพัฒนามนุษย์, 10(1), 46–64.
ญาณิศา พึ่งเกตุ และ อรชุลี นิราศรพงเกตุ. (2569). ผลของโปรแกรมสร้างเสริมความเข้มแข็งทางใจโดยประยุกต์แนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพร่วมกับการเรียนรู้โดยใช้กรณีศึกษาเป็นฐานของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ, 18(1), 143–158.
ประวิทย์ ฤทธิบูลย์ และ ปิยวดี มากพา. (2569). การเรียนรู้จากประสบการณ์: กระบวนการส่งเสริมและพัฒนาการเรียนรู้ทางด้านนาฏศิลป์โดยการลงมือปฏิบัติ. วารสารวิจัยวิชาการ, 9(1), 359–372.
ศิริชัย กาญจนวาสี. (2564). ทฤษฎีการประเมิน (พิมพ์ครั้งที่ 10). สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Allchin, D. (2013). Problem- and case-based learning in science: An introduction to distinctions, values, and outcomes. CBE—Life Sciences Education, 12(4), 309–317. https://doi.org/10.1187/cbe.12-11-0190
Boud, D., & Feletti, G. (2017). The challenge of problem-based learning. Routledge.
Crompton, H., & Burke, D. (2023). Artificial intelligence in higher education: The state of the field. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20, 1–22.
Dewi, C. A., & Rahayu, S. (2023). Implementation of case-based learning in science education: A systematic review. Journal of Turkish Science Education, 20(2), 261–274.
Herreid, C. F. (2011). Case studies and the case method: A brief overview. Journal of College Science Teaching, 41(4), 12–17.
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1998). The action research planner. Deakin University Press.
Kijkueakul, S. (2019). Scientific education research. Faculty of Education, Naresuan University.
Li, Y., Cao, L., Zhang, H., Pang, W., Sun, Y., & Zhang, Z. (2023). Application of flipped classroom combined with case-based learning in introduction to environmental health science. Frontiers in Public Health, 11, Article 1264843. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1264843
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. In Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1–16). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). PISA 2025 science framework (draft). OECD Publishing. https://pisa-framework.oecd.org/science-2025/
Osborne, J., Erduran, S., & Simon, S. (2004). Enhancing the quality of argumentation in school science. Journal of Research in Science Teaching, 41(10), 994–1020.
Savery, J. R. (2015). Overview of problem-based learning: Definitions and distinctions. In A. Walker, H. Leary, C. E. Hmelo-Silver, & P. A. Ertmer (Eds.), Essential readings in problem-based learning: Exploring and extending the legacy of Howard S. Barrows (pp. 5–15). Purdue University Press.
Shute, V. J., & Ventura, M. (2013). Stealth assessment: Measuring and improving learning in video games. MIT Press.
