โรงเรียน อุดมการณ์รัฐ และความเหลื่อมล้ำ: มุมมองเชิงวิพากษ์ ต่อการบริหารการศึกษา
คำสำคัญ:
โรงเรียน, อุดมการณ์รัฐ, ความเหลื่อมล้ำ, บริหารการศึกษา, ทฤษฎีเชิงวิพากษ์บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์โรงเรียน อุดมการณ์รัฐ และความเหลื่อมล้ำ: มุมมองเชิงวิพากษ์ต่อการบริหารการศึกษา โดยการวิเคราะห์บทบาทของระบบการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ภายใต้บริบทของอุดมการณ์รัฐ โครงสร้างอำนาจ และความเหลื่อมล้ำทางสังคม โดยชี้ให้เห็นว่าการศึกษามิได้เป็นเพียงเครื่องมือในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการผลิตซ้ำอุดมการณ์และโครงสร้างชนชั้นผ่านหลักสูตร การบริหารสถานศึกษา และกระบวนการเรียนรู้ การศึกษายุคใหม่เน้นการพัฒนาทักษะสำคัญ เช่น การคิดเชิงวิพากษ์ การแก้ปัญหา และการใช้เทคโนโลยี อย่างไรก็ตาม ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษายังคงดำรงอยู่จากปัจจัยเชิงโครงสร้าง เช่น ความยากจน การกระจายทรัพยากรที่ไม่เท่าเทียม และนโยบายที่ขาดความต่อเนื่อง ส่งผลให้ผู้เรียนจากกลุ่มเปราะบางเสียเปรียบอย่างเป็นระบบ ในเชิงการบริหาร โรงเรียนทำหน้าที่เป็นพื้นที่ถ่ายทอดอุดมการณ์ของรัฐผ่าน “หลักสูตรแฝง” และการให้คุณค่ากับทุนทางวัฒนธรรมของชนชั้นนำ ขณะที่กระบวนการออกแบบหลักสูตรยังมีบทบาทในการกำหนดอัตลักษณ์ของพลเมือง ทั้งในระดับชาติและระดับโลก อย่างไรก็ตามโรงเรียนมิได้เป็นเพียงพื้นที่ของการครอบงำ หากยังเป็นพื้นที่ของการต่อรองทางอุดมการณ์ ที่ครูและผู้บริหารสามารถใช้แนวคิดเชิงวิพากษ์เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงได้ ฉะนั้นการปฏิรูปการศึกษาที่แท้จริงจำเป็นต้องตระหนักถึงมิติทางอำนาจ อุดมการณ์ และโครงสร้างทางสังคม ควบคู่กับการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ เพื่อมุ่งสู่ความเสมอภาคและความเป็นธรรมทางการศึกษาอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ฉัฐวัฒน์ ชัชณฐาภัฏฐ์. (2567). ความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย ความท้าทายและการปรับตัวสู่ความเท่าเทียม. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(1), 99-114.
ชยานันต์ ปานสอน และ อภิธีร์ ทรงบัณฑิตย์. (2566). บทบาทของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อความสำเร็จการระดมทรัพยากรทางการศึกษาของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 2. Rajapark Journal, 17(54), 468-481.
ณฐยา ราชสมบัติ, พระครูศรีสุธรรมนิวิฐ, พระมหาอุดร อุตฺตโร และ ปริญญา นิกรกุล. (2566). เศรษฐศาสตร์การศึกษา: มิติความเหลื่อมล้ำที่ซ่อนตัวอยู่ภายใต้โครงสร้างการศึกษาไทย. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 8(3), 66-80.
ณดล คุณานนท์. (2568). ปัญหาความเท่าเทียมทางการศึกษาของเด็กไทยในชนบทและเมือง. Thai Social Science Journal, 2(3), 1-10.
ตรีนุช สมแก้ว. (2568). องค์ประกอบของการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศของโรงเรียนคุณภาพ ตามนโยบาย 1 อำเภอ 1 โรงเรียนคุณภาพ. วารสารพุทธนวัตกรรมการศึกษา, 1(2), 107-120.
ธีระวัฒน์ สุทธินนท์, ทิพมาศ เศวตวรโชติ และ สันติ อุ่นจะนำ. (2567). กลยุทธ์ในการส่งเสริมคุณธรรมสำหรับครูและผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครตรัง. วารสารพุทธศาสตร์ มจร.อุบลราชธานี, 6(2), 1-16.
ประภาศ ปานเจี้ยง. (2566). อุดมการณ์ความเป็นครู: บ่มเพาะ ผลิต และปลดปล่อยสู่เสรีภาพ. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี, 34(1), 20–31.
พระครูปภัสสรกิตติคุณ ชุมโคตร และ วิทยา ทองดี. (2568). แนวทางการสอนศาสนาเพื่อเสริมสร้างความเป็นพลเมืองโลก: บทเรียนสำคัญของครูสังคมศึกษา. วารสารสังคมศาสตร์ปัญญาพัฒน์, 7(1), 535-546.
พระครูสุตสารบัณฑิต (จำนงค์ ผมไผ), พระมหาเกริกเกียรติ นิรุตฺติเมธี (ไพศาลเจริญลาภ) และ พระมหาอำพล ธนปญฺโญ (ชัยสารี). (2567). การศึกษาเรื่องอัตลักษณ์และความหลากหลายในสังคมหลังสมัยใหม่. วารสารกว๊านพะเยา, 1(6), 39-48.
เพชรรัตน์ โนจา และ ขวัญฤดี มีนันท์. (2565). การจัดทำหลักสูตรวิชาพลเมืองเพื่อเสริมสร้างวัฒนธรรมทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของไทย. วารสารสังคมศาสตร์และศาสตร์รวมสมัย, 3(1), 32-48.
วริศรา พรมวัง และ นัทนิชา โชติพิทยานนท์. (2568). การบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารการบริหารการจัดการและการพัฒนาที่ยั่งยืน, 3(2), 650-660.
วิโรจน์ สารรัตนะ, พระครูสุธีจริยวัฒน์, พระครูธรรมาภิสมัย, พระมหาศุภชัย สุภกิจฺโจ, วิทูล ทาชา, เอกชาตรี สุขเสน. (2567). ทัศนะเชิงวิชาการและสิ่งท้าทายต่อการบริหารการศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มมร วิทยาเขตอีสาน, 5(2), 1-16.
สิทธิชัย กฤชวิวรรธน์. (2568). ลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาไทย นโยบายครูดี เรียนฟรี ใกล้บ้านทั้งระบบ. วารสารวิชาการรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 7(6), 195-208.
สุทธิพงศ์ เสมสูงเนิน. (2568). การศึกษา คือ ความมั่นคงของชาติ. Journal of Education and Social Agenda, 2(1), 57-72.
อภิญญา อุปวงค์ษา, รักชนกชรินร์ พูลสุวรรณนธี, และ วรรณรี ปานศิริ. (2569). การบริหารการศึกษาตามหลักธรรมาภิบาลด้านคุณธรรมและความโปร่งใส. วารสารวิจยวิชาการ, 9(2), 300-315.
Apple, M. W. (2004). Ideology and curriculum (3rd ed.). Routledge.
Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (1990). Reproduction in education, society and culture (2nd ed.). Sage Publications.
Giroux, H. A. (2001). Theory and resistance in education: Towards a pedagogy for the opposition (Rev. and expanded ed.). Bergin & Garvey.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสินธุ์โสธร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors who publish with Journal of TCI agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) that allows others to share the work with an acknowledgment of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgment of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work.
