วารสารสินธุ์โสธร

โรงเรียน อุดมการณ์รัฐ และความเหลื่อมล้ำ: มุมมองเชิงวิพากษ์ ต่อการบริหารการศึกษา

Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์โรงเรียน อุดมการณ์รัฐ และความเหลื่อมล้ำ: มุมมองเชิงวิพากษ์ต่อการบริหารการศึกษา โดยการวิเคราะห์บทบาทของระบบการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ภายใต้บริบทของอุดมการณ์รัฐ โครงสร้างอำนาจ และความเหลื่อมล้ำทางสังคม โดยชี้ให้เห็นว่าการศึกษามิได้เป็นเพียงเครื่องมือในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการผลิตซ้ำอุดมการณ์และโครงสร้างชนชั้นผ่านหลักสูตร การบริหารสถานศึกษา และกระบวนการเรียนรู้ การศึกษายุคใหม่เน้นการพัฒนาทักษะสำคัญ เช่น การคิดเชิงวิพากษ์ การแก้ปัญหา และการใช้เทคโนโลยี อย่างไรก็ตาม ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษายังคงดำรงอยู่จากปัจจัยเชิงโครงสร้าง เช่น ความยากจน การกระจายทรัพยากรที่ไม่เท่าเทียม และนโยบายที่ขาดความต่อเนื่อง ส่งผลให้ผู้เรียนจากกลุ่มเปราะบางเสียเปรียบอย่างเป็นระบบ ในเชิงการบริหาร โรงเรียนทำหน้าที่เป็นพื้นที่ถ่ายทอดอุดมการณ์ของรัฐผ่าน “หลักสูตรแฝง” และการให้คุณค่ากับทุนทางวัฒนธรรมของชนชั้นนำ ขณะที่กระบวนการออกแบบหลักสูตรยังมีบทบาทในการกำหนดอัตลักษณ์ของพลเมือง ทั้งในระดับชาติและระดับโลก อย่างไรก็ตามโรงเรียนมิได้เป็นเพียงพื้นที่ของการครอบงำ หากยังเป็นพื้นที่ของการต่อรองทางอุดมการณ์ ที่ครูและผู้บริหารสามารถใช้แนวคิดเชิงวิพากษ์เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงได้ ฉะนั้นการปฏิรูปการศึกษาที่แท้จริงจำเป็นต้องตระหนักถึงมิติทางอำนาจ อุดมการณ์ และโครงสร้างทางสังคม ควบคู่กับการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ เพื่อมุ่งสู่ความเสมอภาคและความเป็นธรรมทางการศึกษาอย่างยั่งยืน

ผลกระทบของนโยบายประชานิยมต่อการบริหารทรัพยากร ทางการศึกษาขั้นพื้นฐาน: การวิเคราะห์เชิงสถาบันในมิติรัฐศาสตร์

Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์ผลกระทบของนโยบายประชานิยมต่อการบริหารทรัพยากรทางการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยใช้กรอบการวิเคราะห์เชิงสถาบันและแนวคิดรัฐศาสนศาสตร์เป็นฐานในการอธิบาย พบว่า นโยบายประชานิยมมีบทบาทเป็นทั้งเครื่องมือทางการเมืองและกลไกเชิงนโยบายที่สามารถสร้างผลลัพธ์เชิงบวกในระยะสั้น โดยเฉพาะการตอบสนองความต้องการของประชาชนและการลดความเหลื่อมล้ำบางมิติ อย่างไรก็ตาม ในระยะยาวกลับก่อให้เกิดผลกระทบเชิงโครงสร้าง ได้แก่ การบิดเบือนการจัดสรรทรัพยากร การแทรกแซงการบริหารสถานศึกษา และการลดทอนความเป็นอิสระของสถาบันการศึกษา นอกจากนี้ ยังพบว่านโยบายแบบเหมารวมและการรวมศูนย์อำนาจนำไปสู่การผลิตซ้ำความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา และก่อให้เกิดช่องว่างระหว่างนโยบายส่วนกลางกับบริบทเชิงพื้นที่ ส่งผลให้การใช้ทรัพยากรไม่มีประสิทธิภาพและไม่ตอบโจทย์ความต้องการที่แท้จริง บทความเสนอแนวทางเชิงนโยบายในการสร้าง “ภูมิคุ้มกันเชิงสถาบัน” ผ่านการกระจายอำนาจ การเสริมสร้างธรรมาภิบาล ความโปร่งใส และการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม เพื่อยกระดับความยั่งยืนและความเป็นธรรมของระบบการศึกษาในระยะยาว

มหาอำนาจเชิงปัญญา: ปัญญาประดิษฐ์กับการสร้างประสิทธิผล การปกครองคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายอย่างยั่งยืน

ภูมินทร์ ดอนแก้วญวน, พระวิชรญาณ วิสุทฺธิญาโณ (โม้แหยม) — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาบทบาทของพระสังฆธิการยุคใหม่ในการสร้างประสิทธิผลการคุ้มครองคณะสงฆ์ไทย ท่ามกลางบริบทสังคมร่วมสมัยที่มีความผันผวนทางเทคโนโลยีและเศรษฐกิจ การศึกษาใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสารและสังเคราะห์แนวคิดการบริหารจัดการสมัยใหม่ ผลการศึกษาพบว่า พระสังฆธิการจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์การปกครองจาก “อำนาจเชิงโครงสร้าง” (Hard Power) ไปสู่การสร้าง “มหาอำนาจเชิงปัญญา” (Intellectual Superpower) ผ่านการประยุกต์ใช้ “พลังอ่อนโยน” (Soft Power) และ “ปัญญาประดิษฐ์” (AI) มาเป็นเครื่องมือเชิงกลยุทธ์ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาภาวะผู้นำแบบคล่องตัว (Agile Leadership) ที่ผสมผสานความฉลาดทางอารมณ์เข้ากับเทคโนโลยีเพื่อการตัดสินใจที่แม่นยำ พร้อมทั้งส่งเสริมการสื่อสารเชิงรุกผ่านโมเดลวัฒนธรรม 5F และการยึดมั่นในจริยธรรมดิจิทัล เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันและความยั่งยืนให้กับคณะสงฆ์ไทยในศตวรรษที่ 21

การบริหารจัดการการศึกษาเพื่อสร้างความเป็นพลเมือง ท่ามกลางความขัดแย้ง ทางการเมืองและอุดมการณ์รัฐ บทบาทและข้อท้าทายของผู้บริหารสถานศึกษา

Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มีมุ่งศึกษาวิเคราะห์เชิงวิพากษ์บทบาทและข้อท้าทายของผู้บริหารสถานศึกษาในการบริหารจัดการการศึกษาเพื่อสร้างความเป็นพลเมือง ภายใต้บริบทความขัดแย้งทางการเมืองและอุดมการณ์รัฐ โดยบูรณาการกรอบแนวคิดกลไกอุดมการณ์ของรัฐและแนวคิดพื้นที่สาธารณะมาใช้ในการอธิบายพลวัตของอำนาจในระบบการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า สถานศึกษาได้แปรสภาพจากพื้นที่ถ่ายทอดความรู้ไปสู่พื้นที่การต่อรองทางอุดมการณ์ระหว่างความเป็นพลเมืองแบบเชื่อฟังและความเป็นพลเมืองเชิงวิพากษ์ ส่งผลให้ผู้บริหารสถานศึกษาต้องเผชิญภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกในการสร้างสมดุลระหว่างการปฏิบัติตามนโยบายรัฐกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของผู้เรียน บทความเสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบโมเดลภาวะผู้นำการศึกษาเชิงเปลี่ยนผ่านเพื่อสร้างพลเมืองท่ามกลางความขัดแย้ง ซึ่งเน้นการแปรเปลี่ยนความขัดแย้งให้เป็นกระบวนการเรียนรู้เชิงประชาธิปไตย โดยผู้บริหารต้องทำหน้าที่เป็นผู้นำเชิงวิพากษ์และผู้อำนวยความสะดวกในการสร้างพื้นที่ปลอดภัย และพื้นที่สาธารณะในสถานศึกษา ควบคู่กับการส่งเสริมธรรมาภิบาลเชิงประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ข้อค้นพบสำคัญ ชี้ว่าการสร้างความเป็นพลเมืองในยุคความขัดแย้งจำเป็นต้องมองความขัดแย้งเป็นทรัพยากรทางการเรียนรู้ พัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะการคิดเชิงวิพากษ์และการอยู่ร่วมกับความแตกต่างอย่างสันติ และปรับบทบาทผู้บริหารไปสู่ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม-การเมือง อันจะนำไปสู่การพัฒนาพลเมืองที่มีคุณภาพและการเสริมสร้างสังคมประชาธิปไตยอย่างยั่งยืน

ภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของนักการเมืองท้องถิ่นในยุค Digital disruption

Wed, 01 Jul 2026 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาและวิเคราะห์บทบาทความสำคัญของภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของนักการเมืองท้องถิ่น ท่ามกลางความท้าทายในยุคความพลิกผันทางเทคโนโลยีดิจิทัล ซึ่งส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อโครงสร้างการบริหารงานภาครัฐ การศึกษาพบว่า กระบวนทัศน์การบริหารแบบดั้งเดิมไม่สามารถตอบสนองต่อพลวัตทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วได้ ผู้นำท้องถิ่นยุคใหม่จึงต้องปรับตัวสู่การเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง โดยอาศัยคุณลักษณะสำคัญ ได้แก่ การมีวิสัยทัศน์ ความคิดสร้างสรรค์ ความยืดหยุ่น และความกล้าทดลองสิ่งใหม่ บทความได้นำเสนอกรอบการขับเคลื่อนผ่าน 5 มิติหลัก ประกอบด้วย การมีวิสัยทัศน์เชิงดิจิทัล การสร้างวัฒนธรรมดิจิทัล การส่งเสริมการสื่อสารดิจิทัล การส่งเสริมการเรียนรู้ดิจิทัล และการพัฒนาท้องถิ่นด้วยดิจิทัล นอกจากนี้ จากการวิเคราะห์กรณีศึกษาเมืองอัจฉริยะในพื้นที่ขอนแก่น ภูเก็ต และยะลา แสดงให้เห็นถึงความสำเร็จของการบูรณาการความร่วมมือระหว่างกลุ่มทุนท้องถิ่น ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ผลจากการศึกษาได้นำไปสู่การสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่เป็นตัวแบบผู้นำท้องถิ่นเชิงนวัตกรรม ที่เน้นการนำเทคโนโลยีและข้อมูลเชิงประจักษ์มาใช้เป็นกลไกหลักในการดึงประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม เพื่อเป้าหมายสูงสุดในการยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างความยั่งยืนให้กับท้องถิ่นอย่างแท้จริง