การบริหารจัดการการศึกษาเพื่อสร้างความเป็นพลเมือง ท่ามกลางความขัดแย้ง ทางการเมืองและอุดมการณ์รัฐ บทบาทและข้อท้าทายของผู้บริหารสถานศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีมุ่งศึกษาวิเคราะห์เชิงวิพากษ์บทบาทและข้อท้าทายของผู้บริหารสถานศึกษาในการบริหารจัดการการศึกษาเพื่อสร้างความเป็นพลเมือง ภายใต้บริบทความขัดแย้งทางการเมืองและอุดมการณ์รัฐ โดยบูรณาการกรอบแนวคิดกลไกอุดมการณ์ของรัฐและแนวคิดพื้นที่สาธารณะมาใช้ในการอธิบายพลวัตของอำนาจในระบบการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า สถานศึกษาได้แปรสภาพจากพื้นที่ถ่ายทอดความรู้ไปสู่พื้นที่การต่อรองทางอุดมการณ์ระหว่างความเป็นพลเมืองแบบเชื่อฟังและความเป็นพลเมืองเชิงวิพากษ์ ส่งผลให้ผู้บริหารสถานศึกษาต้องเผชิญภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกในการสร้างสมดุลระหว่างการปฏิบัติตามนโยบายรัฐกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของผู้เรียน บทความเสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบโมเดลภาวะผู้นำการศึกษาเชิงเปลี่ยนผ่านเพื่อสร้างพลเมืองท่ามกลางความขัดแย้ง ซึ่งเน้นการแปรเปลี่ยนความขัดแย้งให้เป็นกระบวนการเรียนรู้เชิงประชาธิปไตย โดยผู้บริหารต้องทำหน้าที่เป็นผู้นำเชิงวิพากษ์และผู้อำนวยความสะดวกในการสร้างพื้นที่ปลอดภัย และพื้นที่สาธารณะในสถานศึกษา ควบคู่กับการส่งเสริมธรรมาภิบาลเชิงประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ข้อค้นพบสำคัญ  ชี้ว่าการสร้างความเป็นพลเมืองในยุคความขัดแย้งจำเป็นต้องมองความขัดแย้งเป็นทรัพยากรทางการเรียนรู้ พัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะการคิดเชิงวิพากษ์และการอยู่ร่วมกับความแตกต่างอย่างสันติ และปรับบทบาทผู้บริหารไปสู่ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม-การเมือง อันจะนำไปสู่การพัฒนาพลเมืองที่มีคุณภาพและการเสริมสร้างสังคมประชาธิปไตยอย่างยั่งยืน