การประพฤติพรหมจรรย์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เพื่อพัฒนาจริยธรรมในสังคมไทย

ผู้แต่ง

  • พัสอร แซ่ตัง มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
  • มานิตย์ อรรคชาติ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

คำสำคัญ:

พรหมจรรย์, พระพุทธศาสนา, จริยธรรม, สังคมไทย, การพัฒนาคุณธรรม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาความหมาย แนวคิด และหลักธรรมเกี่ยวกับการประพฤติพรหมจรรย์ตามแนวพระพุทธศาสนา และเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักพรหมจรรย์ในการส่งเสริมจริยธรรมในสังคมไทยร่วมสมัย ผลการศึกษาพบว่า พรหมจรรย์ในพระไตรปิฎกเป็นแนวทางแห่งการดำเนินชีวิตอันประเสริฐของผู้แสวงหาความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง เป็นชีวิตที่มุ่งสู่ความบริสุทธิ์ทางกาย วาจา ใจ โดยมีศีล สมาธิ และปัญญาเป็นหลัก พรหมจรรย์มิใช่เพียงการละเมถุนหรือการบวชเท่านั้น หากเป็นวิถีแห่งชีวิตที่ตั้งอยู่บนมรรคมีองค์ 8 เป็นแนวทางแห่งการปฏิบัติจริงเพื่อความบริสุทธิ์และความหลุดพ้น จริยธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาประกอบด้วยหลักธรรมสำคัญหลายประการ เช่น ความกตัญญูกตเวที ความมีระเบียบวินัย ความสามัคคี ความเมตตากรุณา และศีล 5 ซึ่งเป็นพื้นฐานของการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสงบสุข การพัฒนาจริยธรรมสามารถใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เช่น หลักสัมมัปปธาน 4 หลักธรรมคุ้มครองโลก 2 คือ หิริและโอตตัปปะ หลักสัปปุริสธรรม 7 หลักฆราวาสธรรม 4 และหลักสุจริต 3 ซึ่งล้วนเป็นเครื่องมือสำคัญในการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมในสังคมไทย ช่วยให้บุคคลพัฒนาตนเองทั้งทางกาย วาจา ใจ และส่งเสริมสังคมที่สงบสุข ยั่งยืน และลดปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นที่เป็นวิกฤตการณ์ด้านจริยธรรมในสังคมไทยปัจจุบัน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร : ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

พระครูสังฆรักษ์ปรีชา ฐิตญาโณ. (2564). สัปปุริสธรรม : พฤติกรรมการดำเนินชีวิตสมัยใหม่. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 8(7), 16-26.

พระณัฐวุฒิ พันทะลีและคณะ. (2564). การส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมสําหรับข้าราชการไทยตามหลักธรรม เพื่อสร้างจิตสํานึกต่อการป้องกันการทุจริตคอร์รัปชั่นภายในหน่วยงานภาครัฐ. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 4(2), 46-63.

พระไตรปิฎก. (2545). พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต เล่ม 2. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2544). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 12). มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2554). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 34). นนทบุรี : เอส อาร์ พริ้นติ้ง แมสโปรดักส์.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2558). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 30 กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.

พระมหาบุญแสง ปุญฺญสโม, พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร, และ สมิทธิพล เนตรนิมิตร. (2562). การประยุกต์การประพฤติพรหมจรรย์เพื่อพัฒนาจริยธรรมในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(1), 153–165.

พระมหาวีรวิชญ์ ราชโคตร. (2567). ปฏิบัตินิยมกับเป้าหมายของพรหมจรรย์ ว่าด้วยบทสนทนาของพระปุณณมันตานีบุตรกับพระสารีบุตรในรถวินีตสูตร. วารสารพุทธโฆ, 3(3), 26-40.

พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส (นิธิบุณยากร). (2557). สุจริตธรรมในฐานะเครื่องมือป้องกันการทุจริตคอร์รัปชันในสังคมไทยปัจจุบัน. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระเมธีวัชรบัณฑิต (พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส) และคณะ. (2562). การประยุกต์การประพฤติพรหมจรรย์เพื่อพัฒนาจริยธรรมในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(1), 153-165.

พระราชวรมุนี (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2550). พระพุทธศาสนากับชีวิตสมัยใหม่. สำนักพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระวิศรุต ธีโร. (2564). การปฏิบัติตนคุณธรรมจริยธรรมตามแนวทางพระพุทธศาสนา. วารสารชัยมงคลปริทรรศน์, 1(2), 1-12.

พระสุตตันตปิฎก. (2525). อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต (เล่ม 2) พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. สืบค้นเมื่อ 13 กันยายน 2568, จาก https://www.dhammahome. com/webboard/topic/38815

พิษณุ หอมสมบัติและคณะ. (2564). ฆราวาสธรรม 4 ประเภท : การป้องกันการทุจริตอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 21(2), 159-169.

ราชบัณฑิตยสถาน. (2542). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร : นานมีบุคส์.

วิภาวรรณ ลิมป์ไพบูลย์ และ พระครูโกวิทอรรถวาท. (2565). หลักพุทธธรรมและทฤษฎีการพัฒนาทางจริยธรรมของโคลเบิร์กเพื่อลดการทุจริตในองค์กร. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 7(5), 175-193.

สกุล อ้นมา. (2562). การตีความแบบวิเคราะห์เปรียบเทียบระหว่าง PITY AND FEAR กับหิริโอตัปปะ. วารสารปัญญาปณิธาน, 4(1), 1-17.

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2540). หลักทั่วไปของพุทธศาสตร์. กรุงเทพมหานคร : ธรรมสภา.

สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราปรามการทุจริตแห่งชาติ. (2564). หลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนากับหลักสูตรต้านทุจริตศึกษา. สืบค้นเมื่อ 15 กันยายน 2568 จาก http://www.stopcorruption.moph.go.th

สุวรรณา สถาอานันท์. (2548). จริยธรรมทางพระพุทธศาสนา. สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Banks, S. (2016). Ethics and values in social work (4th ed.). Palgrave Macmillan.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2025-10-06