การประพฤติพรหมจรรย์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เพื่อพัฒนาจริยธรรมในสังคมไทย
คำสำคัญ:
พรหมจรรย์, พระพุทธศาสนา, จริยธรรม, สังคมไทย, การพัฒนาคุณธรรมบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาความหมาย แนวคิด และหลักธรรมเกี่ยวกับการประพฤติพรหมจรรย์ตามแนวพระพุทธศาสนา และเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักพรหมจรรย์ในการส่งเสริมจริยธรรมในสังคมไทยร่วมสมัย ผลการศึกษาพบว่า พรหมจรรย์ในพระไตรปิฎกเป็นแนวทางแห่งการดำเนินชีวิตอันประเสริฐของผู้แสวงหาความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง เป็นชีวิตที่มุ่งสู่ความบริสุทธิ์ทางกาย วาจา ใจ โดยมีศีล สมาธิ และปัญญาเป็นหลัก พรหมจรรย์มิใช่เพียงการละเมถุนหรือการบวชเท่านั้น หากเป็นวิถีแห่งชีวิตที่ตั้งอยู่บนมรรคมีองค์ 8 เป็นแนวทางแห่งการปฏิบัติจริงเพื่อความบริสุทธิ์และความหลุดพ้น จริยธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาประกอบด้วยหลักธรรมสำคัญหลายประการ เช่น ความกตัญญูกตเวที ความมีระเบียบวินัย ความสามัคคี ความเมตตากรุณา และศีล 5 ซึ่งเป็นพื้นฐานของการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสงบสุข การพัฒนาจริยธรรมสามารถใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เช่น หลักสัมมัปปธาน 4 หลักธรรมคุ้มครองโลก 2 คือ หิริและโอตตัปปะ หลักสัปปุริสธรรม 7 หลักฆราวาสธรรม 4 และหลักสุจริต 3 ซึ่งล้วนเป็นเครื่องมือสำคัญในการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมในสังคมไทย ช่วยให้บุคคลพัฒนาตนเองทั้งทางกาย วาจา ใจ และส่งเสริมสังคมที่สงบสุข ยั่งยืน และลดปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นที่เป็นวิกฤตการณ์ด้านจริยธรรมในสังคมไทยปัจจุบัน
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร : ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
พระครูสังฆรักษ์ปรีชา ฐิตญาโณ. (2564). สัปปุริสธรรม : พฤติกรรมการดำเนินชีวิตสมัยใหม่. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 8(7), 16-26.
พระณัฐวุฒิ พันทะลีและคณะ. (2564). การส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมสําหรับข้าราชการไทยตามหลักธรรม เพื่อสร้างจิตสํานึกต่อการป้องกันการทุจริตคอร์รัปชั่นภายในหน่วยงานภาครัฐ. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 4(2), 46-63.
พระไตรปิฎก. (2545). พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต เล่ม 2. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2544). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 12). มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2554). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 34). นนทบุรี : เอส อาร์ พริ้นติ้ง แมสโปรดักส์.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2558). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 30 กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
พระมหาบุญแสง ปุญฺญสโม, พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร, และ สมิทธิพล เนตรนิมิตร. (2562). การประยุกต์การประพฤติพรหมจรรย์เพื่อพัฒนาจริยธรรมในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(1), 153–165.
พระมหาวีรวิชญ์ ราชโคตร. (2567). ปฏิบัตินิยมกับเป้าหมายของพรหมจรรย์ ว่าด้วยบทสนทนาของพระปุณณมันตานีบุตรกับพระสารีบุตรในรถวินีตสูตร. วารสารพุทธโฆ, 3(3), 26-40.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส (นิธิบุณยากร). (2557). สุจริตธรรมในฐานะเครื่องมือป้องกันการทุจริตคอร์รัปชันในสังคมไทยปัจจุบัน. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระเมธีวัชรบัณฑิต (พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส) และคณะ. (2562). การประยุกต์การประพฤติพรหมจรรย์เพื่อพัฒนาจริยธรรมในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(1), 153-165.
พระราชวรมุนี (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2550). พระพุทธศาสนากับชีวิตสมัยใหม่. สำนักพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระวิศรุต ธีโร. (2564). การปฏิบัติตนคุณธรรมจริยธรรมตามแนวทางพระพุทธศาสนา. วารสารชัยมงคลปริทรรศน์, 1(2), 1-12.
พระสุตตันตปิฎก. (2525). อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต (เล่ม 2) พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. สืบค้นเมื่อ 13 กันยายน 2568, จาก https://www.dhammahome. com/webboard/topic/38815
พิษณุ หอมสมบัติและคณะ. (2564). ฆราวาสธรรม 4 ประเภท : การป้องกันการทุจริตอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 21(2), 159-169.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2542). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร : นานมีบุคส์.
วิภาวรรณ ลิมป์ไพบูลย์ และ พระครูโกวิทอรรถวาท. (2565). หลักพุทธธรรมและทฤษฎีการพัฒนาทางจริยธรรมของโคลเบิร์กเพื่อลดการทุจริตในองค์กร. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 7(5), 175-193.
สกุล อ้นมา. (2562). การตีความแบบวิเคราะห์เปรียบเทียบระหว่าง PITY AND FEAR กับหิริโอตัปปะ. วารสารปัญญาปณิธาน, 4(1), 1-17.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2540). หลักทั่วไปของพุทธศาสตร์. กรุงเทพมหานคร : ธรรมสภา.
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราปรามการทุจริตแห่งชาติ. (2564). หลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนากับหลักสูตรต้านทุจริตศึกษา. สืบค้นเมื่อ 15 กันยายน 2568 จาก http://www.stopcorruption.moph.go.th
สุวรรณา สถาอานันท์. (2548). จริยธรรมทางพระพุทธศาสนา. สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Banks, S. (2016). Ethics and values in social work (4th ed.). Palgrave Macmillan.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารสินธุ์โสธร

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors who publish with Journal of TCI agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) that allows others to share the work with an acknowledgment of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgment of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work.