เสียงสะท้อนจากนักวิจัย: สู่การพัฒนากระบวนการทุนวิจัยมุ่งเป้า คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ที่มุ่งศึกษากระบวนการพิจารณาทุนวิจัยมุ่งเป้าของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ โดยมีการดำเนินการวิจัยเริ่มต้นจากยื่นขอรับการรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ก่อนดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล จากนั้นทบทวนเอกสารและข้อมูลทุติยภูมิย้อนหลัง 3–5 ปี ที่เกี่ยวข้องกับระเบียบ ประกาศ และแนวทางการให้ทุนวิจัย เพื่อนำมาวิเคราะห์เชิงระบบในการระบุจุดแข็ง จุดอ่อน และช่องว่างของกระบวนการเดิม ผลจากการทบทวนดังกล่าวถูกนำมาพัฒนาเป็นแบบสอบถามปลายเปิด ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ กระบวนการพิจารณาทุนวิจัย ประสบการณ์และความคิดเห็นของนักวิจัย และความคาดหวังต่อกระบวนการพิจารณาทุนในอนาคต แบบสอบถามผ่านการตรวจสอบคุณภาพโดยผู้ทรงคุณวุฒิ และมีการวิเคราะห์ค่าดัชนีความตรงของเนื้อหา (Index of Item-Objective Congruence: IOC) เพื่อคัดเลือกข้อคำถามที่มีความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการวิจัย ก่อนนำไปทดสอบค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม เมื่อได้เครื่องมือวิจัยที่มีคุณภาพแล้ว จึงจัดส่งแบบสอบถามไปยังกลุ่มผู้ให้ข้อมูล ซึ่งเป็นนักวิจัยที่มีประสบการณ์ตรงในการยื่นขอรับทุนวิจัยมุ่งเป้า และนำข้อมูลที่ได้รับมาวิเคราะห์และสังเคราะห์ผลการวิจัยอย่างเป็นระบบ วัตถุประสงค์หลักที่สำคัญในการศึกษาเรื่องนี้มี 2 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคในกระบวนการพิจารณาขอรับทุนวิจัยมุ่งเป้า และ (2) เพื่อศึกษาความคาดหวังต่อกระบวนการพิจารณาทุนวิจัยมุ่งเป้า คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ผลการวิจัยพบว่า ปัญหาและอุปสรรคของกระบวนการพิจารณาทุนวิจัยมุ่งเป้าสามารถจำแนกออกเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่ (1) ด้านการพิจารณาอนุมัติทุน ซึ่งมีข้อจำกัดจากระยะเวลาการพิจารณาที่ยาวนานและขั้นตอนที่ซับซ้อน ส่งผลให้นักวิจัยต้องปรับแก้ข้อเสนอโครงการหลายครั้ง (2) ด้านการยื่นขอรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ซึ่งยังคงเป็นกระบวนการที่มีความซับซ้อนและใช้ระยะเวลาดำเนินการค่อนข้างมาก และ (3) ด้านการทำสัญญาและการเบิกจ่ายเงินทุน โดยแม้ว่าขั้นตอนการทำสัญญาจะมีความรวดเร็ว แต่ยังคงพบปัญหาในขั้นตอนการเบิกจ่ายเงิน ซึ่งถูกระบุว่าเป็นอุปสรรคสำคัญที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความต่อเนื่องและประสิทธิภาพของการดำเนินโครงการวิจัย นอกจากนี้ ในส่วนของความคาดหวังและข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา นักวิจัยได้สะท้อนมุมมองที่ต้องการเห็นการปรับปรุงกระบวนการบริหารทุนวิจัยในหลายมิติ โดยในด้านการออกแบบกระบวนการ นักวิจัยคาดหวังให้กระบวนการพิจารณามีความยืดหยุ่น โปร่งใส และเป็นธรรม คณะกรรมการควรมีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งถึงบริบท ข้อจำกัดด้านทรัพยากร และลักษณะเฉพาะของงานวิจัยในแต่ละสาขาวิชา เพื่อให้การประเมินเป็นไปอย่างเท่าเทียม อีกทั้งมีข้อเสนอให้เพิ่มประสิทธิภาพด้านเวลา โดยกำหนดกรอบระยะเวลาการพิจารณาตั้งแต่การยื่นข้อเสนอจนถึงการอนุมัติทุนไม่ควรเกิน 3 เดือน เพื่อเอื้อต่อการดำเนินโครงการวิจัยได้อย่างทันท่วงที พร้อมทั้งเปิดโอกาสให้สามารถยื่นขอรับทุนต่อเนื่องได้ก่อนโครงการเดิมสิ้นสุด เพื่อรักษาความต่อเนื่องของงานวิจัย ในด้านนโยบายการสนับสนุน นักวิจัยเสนอให้คณะฯ ให้ความสำคัญกับโครงการวิจัยที่สามารถก่อให้เกิดผลกระทบเชิงนโยบาย (Policy Impact) และงานวิจัยเชิงนวัตกรรมที่นำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ใหม่เพื่อตอบโจทย์สังคม อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการวิจัยพื้นฐาน (Basic Research) ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาองค์ความรู้ในระยะยาวและไม่ควรถูกละเลย นอกจากนี้ ควรมีการเปิดกว้างด้านประเด็นวิจัย โดยไม่จำกัดเพียงหัวข้อที่สอดคล้องกับนโยบายเท่านั้น แต่ควรพิจารณาสนับสนุนโครงการที่มีเหตุผลทางวิชาการและศักยภาพเชิงคุณค่าอย่างชัดเจนควบคู่กันไป ข้อค้นพบจากการศึกษาครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงความต้องการของนักวิจัยในการมีระบบบริหารจัดการทุนวิจัยที่มีความโปร่งใส ยืดหยุ่น เป็นธรรม และสามารถสนับสนุนศักยภาพของนักวิจัยได้อย่างแท้จริง ซึ่งนับเป็นข้อมูลเชิงประจักษ์ที่มีคุณค่าสำหรับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ในการนำไปใช้พัฒนากระบวนการบริหารจัดการทุนวิจัยให้มีประสิทธิภาพและตอบสนองต่อความต้องการของนักวิจัยได้ดียิ่งขึ้นในอนาคต