การศึกษาเพื่อสังคมสีเขียว: แนวทางการพัฒนาการศึกษาไทยสู่ความยั่งยืน
คำสำคัญ:
การศึกษาเพื่อสังคมสีเขียว, การพัฒนาที่ยั่งยืน, การศึกษาสิ่งแวดล้อม, โรงเรียนทั้งระบบ, นโยบายการศึกษาไทยบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งเสนอแนวทาง “การศึกษาเพื่อสังคมสีเขียว” ในบริบทไทย โดยอธิบายความหมาย ความสำคัญ และกรอบทฤษฎีหลัก ได้แก่ การศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (ESD) การศึกษาสิ่งแวดล้อม (EE) และแนวทางโรงเรียนทั้งระบบ (Whole-School Approach: WSA) พร้อมเชื่อมโยงกับขบวนการ Eco-Schools บทความสังเคราะห์สถานการณ์ไทยที่เผชิญปัญหา PM 2.5 น้ำเสีย และการจัดการของเสีย ตลอดจนผลกระทบจากเหตุสุดขั้วทางสภาพภูมิอากาศซึ่งทำให้การเรียนรู้สะดุดและเพิ่มความเหลื่อมล้ำ ด้านข้อเสนอเชิงพัฒนา เน้นการเปลี่ยนผ่านจาก “สอนเรื่องเขียว” สู่ “โรงเรียนทั้งระบบสีเขียว” ผ่านสี่มิติหลัก ได้แก่ (1) บูรณาการหัวข้อสิ่งแวดล้อมกับ SDGs ในหลักสูตรแบบสมรรถนะและการเรียนรู้ฐานปัญหา (2) พัฒนาครูด้วยชุมชนการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ (PLC) (3) สร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้เป็นห้องทดลองมีชีวิต (living lab) ที่ติดตามพลังงาน–ขยะ–น้ำได้จริง และ (4) สร้างพันธมิตรกับชุมชนและภาคเอกชน รวมถึงเชื่อมกลไกคาร์บอนภาคสมัครใจ (T-VER) เพื่อแรงจูงใจและการวัดผลเชิงประจักษ์ กรณีศึกษาจากต่างประเทศและไทย (เช่น Eco-Schools, Green School Bali, โรงเรียนนานาชาติกระบี่) ชี้ให้เห็นความเป็นไปได้ในการขยายผล สรุปเสนอให้จัดทำ Roadmap การศึกษาสีเขียวระดับชาติ ปรับระบบประเมินให้วัด “การลงมือทำ” และยกระดับความยืดหยุ่นของสถานศึกษา เพื่อขับเคลื่อนไทยสู่เศรษฐกิจและสังคมสีเขียวอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
ชานนท์ โกมลมาลย์. (2568). การเปลี่ยนแปลงของสังคมสงเคราะห์สีเขียวสู่วาระการพัฒนาอย่างยั่งยืน. วารสารสภาวิชาชีพสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย, 1(1). สืบค้น จาก https://so19.tci-thaijo.org/index.php/SWPCTH/article/view/1092
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2566). รายงานสถานการณ์คุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2565–2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. [ออนไลน์]. สืบค้นจาก https://www.onep.go.th
สุรศักดิ์ แซ่ลิ้ม. (2566). โรงเรียนสีเขียว : เทรนด์การศึกษาเพื่อความยั่งยืน. [ออนไลน์]. สืบค้นจาก https://www.educathai.com/knowledge/articles/642
องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). (2567). โครงการอาสาสมัครลดก๊าซเรือนกระจก (T-VER). กรุงเทพฯ: องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). [ออนไลน์]. สืบค้นจาก https://tver.tgo.or.th
อานนท์ ธิติคุณากร และเพ็ญวรา ชูประวัติ. (2562). แนวคิดการพัฒนาการจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมค่านิยมสีเขียวให้กับผู้เรียนในประเทศออสเตรเลีย: บทวิเคราะห์เทียบเคียงการจัดการศึกษาของประเทศไทย. วารสารการบริหารและนวัตกรรมการศึกษา, 2(2), 84-100.
English
Anont Thitikunakorn, & Penwara Chuprawat. (2019). Concepts for developing educational
management to promote green values among learners in Australia: A comparative analysis
with Thailand’s educational management. Journal of Educational Administration and
Innovation, 2(2), 84–100. [In thai]
Chanont Komonmalai. (2025). The transformation of green social work towards the sustainable development agenda. Journal of the Social Work Professions Council of Thailand, 1(1). Retrieved from [https://so19.tci-thaijo.org/index.php/SWPCTH/article/view/1092. [In thai]
Foundation for Environmental Education. (2025). Seven steps methodology for environmental education. [Online]. Retrieved from https://www.ecoschools.global/7ecoschools-1project
[In thai]
Henderson, K., & Tilbury, D. (2004). Whole-school Approaches to Sustainability: An International Review of Sustainable School Programs. Australian Research Institute in Education for Sustainability: Australian Government.
Huawei. (2023, December). Huawei, UNESCO, and the Ministry of Education launched the Green Education Project. ‘Green Education Initiative’. [Online]. Retrieved from https://www.huawei.com/th/news/th/2023/huawei-unesco-and-ministry-of-education-thailand-launch-green-education-initiative-to-drive-climate
International Federation of Social Workers. (2021). Global Agenda for Social Work and Social Development: Third report. Rheinfelden, Switzerland: IFSW.
International Federation of Social Workers. (2021). Global agenda for social work and social development: Third report. IFSW Publications.
Krabi International School. (n.d.–2017). Green School Thailand – Solar powered school: Low carbon footprint (and related pages). Krabi: Author. [Online]. Retrieved from https://www.krabiinternationalschool.com/green-school/
Office of Natural Resources and Environmental Policy and Planning. (2023). Environmental quality situation report 2022–2023. Bangkok: Ministry of Natural Resources and Environment. [Online]. Retrieved from [https://www.onep.go.th]. [In Thai]
OECD. (2023). Education policy outlook 2023: Reforms for green and digital transitions. Paris: OECD Publishing.
Palmer, J. A. (1998). Environmental education in the 21st century: Theory, practice, progress and promise. Routledge.
Surasak Saelim. (2023). Green schools: An educational trend for sustainability [Online]. Retrieved from [https://www.educathai.com/knowledge/articles/642]. [In Thai]
Thailand Greenhouse Gas Management Organization (Public Organization). (2024). Carbon credit reduction volunteer program (T-VER). Bangkok: Thailand Greenhouse Gas Management Organization (Public Organization). [Online]. Retrieved from [https://tver.tgo.or.th]
UNESCO. (2017). Education for Sustainable Development Goals: Learning objectives. Paris: UNESCO Publishing. [Online]. Retrieved from https://unesdoc.unesco.org
UNESCO. (2020). Education for Sustainable Development: A roadmap (ESD for 2030). Paris: UNESCO Publishing. [Online]. Retrieved from https://unesdoc.unesco.org
UNICEF. (2024). Thailand: Climate impacts on education – situation overview. Bangkok: UNICEF Thailand.
UNICEF. (2025). Global snapshot of climate-related school disruptions. New York: UNICEF.
Wals, A. E. J., & Mathie, R. G. (2022). Whole school approaches to sustainability: Exemplary practices from around the world. Wageningen: Wageningen University & Research.
