การเรียนรู้ผ่านการเล่น: กลยุทธ์การสอนเพื่อส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้นำเสนอแนวคิดและกลยุทธ์การสอนผ่านการเล่น (Play-based Learning) เพื่อส่งเสริมพัฒนาการของเด็กปฐมวัยในมิติต่างๆ ได้แก่ ด้านร่างกาย ภาษา อารมณ์ สังคม และสติปัญญาโดยอธิบายว่า “การเล่น” เป็นมากกว่ากิจกรรมที่ให้ความสนุกสนาน แต่เป็นกระบวนการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับธรรมชาติของเด็กในช่วงวัยที่สมองมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วที่สุด ทั้งนี้ ครูควรมีบทบาทในฐานะผู้อำนวยความสะดวกในการออกแบบกิจกรรมที่เหมาะสมกับพัฒนาการและความสนใจเฉพาะบุคคลของเด็กแต่ละคน
จากการวิเคราะห์ทางทฤษฎีและงานวิจัย พบว่าการเรียนรู้ผ่านการเล่นที่มีคุณภาพควรดำเนินการภายใต้สภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย เอื้อต่อการมีอิสระในการเลือกกิจกรรม และส่งเสริมปฏิสัมพันธ์เชิงบวกระหว่างเด็กกับผู้ใหญ่และเพื่อน การจัดกิจกรรมจึงควรยึดแนวคิดแบบบูรณาการ โดยให้ความสำคัญกับการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติจริง และยึดเด็กเป็นศูนย์กลาง
องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากบทความนี้คือ โมเดล PLAY-4D Developmental Teaching Model ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบ 5 ประการ ได้แก่ การออกแบบสภาพแวดล้อม (Environment Design) การใช้สื่อการเล่นที่หลากหลาย (Material Variety) บทบาทของครูผู้เอื้ออำนวยการเรียนรู้ (Teacher-as-Facilitator) การเปิดโอกาสให้เด็กมีตัวเลือก (Child Agency & Choice) และการประเมินพัฒนาการ (Development Monitoring) โดยมีขั้นตอนการเรียนรู้แบบ P-L-A-Y (Prepare–Let–Assist–Yield) เป็นแนวทางปฏิบัติ โมเดลนี้สอดคล้องกับแนวคิด DAP (Developmentally Appropriate Practice) และการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ซึ่งเหมาะสมต่อการนำไปใช้ในสถานศึกษาระดับปฐมวัย เพื่อส่งเสริมศักยภาพเด็กให้เจริญเติบโตอย่างสมดุลและมีคุณภาพ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
เจนจิรา พรมผิว และนนทชนนปภพ ปาลินทร. (2565). ผลการจัดกิจกรรมศิลปะเป็นกลุ่มที่มีต่อทักษะการวางแผนของเด็กปฐมวัยในเครือข่ายโรงเรียนเทศบาลจังหวัดขอนแก่น. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 8(6), 787–796.
จิราภรณ์ เสือแก้ว และคณะ. (2568). การสร้างเสริมสุขภาพช่องปากผ่านสื่อสร้างสรรค์: แนวทางใหม่ของการเรียนรู้ในเด็ก. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและสาธารณสุข วชิระภูเก็ต, 5(2), 1–13.
ณัษฐยา เกตุสิริ และวารุณี เรียนรู้. (2565). การพัฒนาทักษะชีวิตสำหรับเด็กปฐมวัยผ่านกิจกรรมบูรณาการในชีวิตประจำวัน. วารสารวิชาการนวัตกรรมการบริหารการศึกษา, 4(2), 1–8.
น้ำฝน โงชาฤทธิ์. (2568). บทบาทของผู้ปกครองในการส่งเสริมพัฒนาการของเด็กปฐมวัยในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กตำบลขวาว. วารสารศรีขวาวนคร, 1(3), 91–100.
ประภัสสร สีสุโพธิ์ และคณะ (2568). การบริหารงานของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กองค์การบริหารส่วนตำบลตลาดไทร อำเภอชุมพวง จังหวัดนครราชสีมา. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 8(3), 443–455.
พรชุลี ลังกา และคณะ. (2568). การเล่นเพื่อประเมิน: แนวทางการประเมินพัฒนาการเด็กปฐมวัยที่สอดคล้องกับธรรมชาติการเรียนรู้. วารสารวิชาการศึกษาศาสตร์ ศรีนครินทรวิโรฒ, 26(2), 276–290.
เพ็ญรัชต์ โค้วไพโรจน และคณะ. (2567). การส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย 0-5 ปี ผ่านกิจกรรมการเล่น:การประยุกต์ใช้ทฤษฎีการส่งเสริมสุขภาพของเพนเดอร์. วารสารเกื้อการุณย์. 31(2), 431-442
มะลิวัลย์ เศรษฐบุตร. (2568). พัฒนาการส่งเสริมและป้องกันภาวะโลหิตจางในเด็กปฐมวัย อำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 10(4), 26–35.
ยุทธพิชัย ข่าทิพย์พาที และคณะ. (2568). การประเมินความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาทักษะการคิดเชิงสัญลักษณ์ของนักเรียนชั้นอนุบาลปีที่ 2. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(4), 1–15.
รัศมี ตันเจริญ และคณะ. (2568). การพัฒนาครูโดยใช้กระบวนการชี้แนะและการเป็นพี่เลี้ยงร่วมกับการสร้างชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ เพื่อส่งเสริมความสามารถในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และการทำวิจัยในชั้นเรียนของครูปฐมวัยในโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็ก. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา, 19(2), 97–116.
วัชรภัทร เตชะวัฒนศิริดำรง. (2568). การศึกษาสภาพ ความต้องการจำเป็น และแนวทางการพัฒนาหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2568 ของสถานศึกษานำร่องในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(5), 1–13.
ศิริขวัญ แซ่เฮ่า และศิริพรรณ กุลดี. (2568). การพัฒนารูปแบบการเล่นเพื่อส่งเสริมพัฒนาการด้านภาษาของเด็กปฐมวัย: บริบทครอบครัวและสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 10(4), 577–587.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2563). แนวทางการจัดการเรียนรู้ปฐมวัยตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2560. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สมกมล บุญมี และจิราภรณ์ ทัพซ้าย. (2568). มองผ่านเลนส์ชาติพันธุ์วรรณนา กับการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในบริบทปฐมวัย. วารสารชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพครู, 5(2), 106–117.
ATHENA Career Academy. (2023). Teaching Strategies for Early Childhood Education. https://www.athenacareers.edu/teaching-strategies-for-early-childhood-education/
Berk, L. E. (2018). Development Through the Lifespan (7th ed.). Boston: Pearson.
Copple, C., & Bredekamp, S. (2009). Developmentally Appropriate Practice in Early Childhood Programs Serving Children from Birth through Age 8. Washington, DC: NAEYC.
J.P. Shonkoff. (2010). Building a new Biodevelopmental framework to guide the future of early childhood policy. Child Development, 81(1), 357.
