พุทธศาสนาและจิตวิทยาสังคมไทยในยุคปฏิวัติดิจิทัล

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบ โมเดลพุทธจิตวิทยาสังคมไทยในยุคปฏิวัติดิจิทัล ซึ่งเป็นแนวคิดเชิงบูรณาการที่อธิบายถึงกลไกการปรับตัวของพฤติกรรมมนุษย์ไทยภายใต้บริบทสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างลึกซึ้งด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล โดยเฉพาะผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนผ่านค่านิยมแบบกลุ่มนิยมดั้งเดิมไปสู่ปัจเจกนิยมดิจิทัลที่เน้นประสิทธิภาพ ความเร็ว และการบริโภคข้อมูลในระดับสูง โมเดลนี้วางฐานบนการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรม ได้แก่ สติ สมาธิ และปัญญา เพื่อช่วยสร้างดุลยภาพทางจิตใจ และฟื้นฟูความสัมพันธ์ทางสังคมให้มีจริยธรรม ท่ามกลางยุคที่เทคโนโลยีเข้าครอบงำพฤติกรรมและจิตสำนึกของผู้คน โมเดลดังกล่าวประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ (1) บริบทการเปลี่ยนผ่าน (Transition Context) ซึ่งอธิบายถึงการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของวิถีชีวิต การสื่อสาร และค่านิยมในสังคมไทยที่ได้รับผลกระทบจากเทคโนโลยี เช่น AI และโซเชียลมีเดีย (2) ผลกระทบต่อจิตวิทยาสังคม (Psychosocial Disruption) ซึ่งสะท้อนภาวะความตึงเครียด ความโดดเดี่ยว และความสัมพันธ์ที่ขาดความลึกซึ้ง และ (3) พุทธธรรมเพื่อการปรับสมดุล (Buddhist-Based Regulation) ที่เสนอการใช้หลักธรรมเพื่อฟื้นฟูสุขภาวะจิตและเสริมสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น องค์ความรู้ใหม่นี้เสนอการเชื่อมโยงระหว่างศาสนา จิตวิทยา และเทคโนโลยี เพื่อสร้างแนวทางเชิงนโยบาย การศึกษา และการออกแบบระบบเทคโนโลยีที่คำนึงถึงคุณค่าทางจิตวิญญาณและความเป็นมนุษย์อย่างรอบด้าน บทสรุปของโมเดลเสนอให้ใช้พุทธธรรมเป็นกลไกภายในที่ส่งเสริมความตื่นรู้ มีสติ และมีเมตตา เพื่อให้มนุษย์สามารถดำรงอยู่ในสังคมดิจิทัลได้อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน