อิทธิพลของพุทธศาสนาในงานวรรณกรรมและศิลปะไทยร่วมสมัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้นำเสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบ “โมเดลอิทธิพลของพุทธศาสนาในการสร้างสรรค์วรรณกรรมและศิลปะไทยร่วมสมัย” โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่ออธิบายพลวัตของพุทธศาสนาในฐานะกลไกเชิงวัฒนธรรมที่ส่งอิทธิพลต่อการผลิตงานสร้างสรรค์ในบริบทร่วมสมัยของไทย งานศึกษานี้เสนอว่าพุทธศาสนาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในมิติของความเชื่อหรือพิธีกรรม หากแต่ได้พัฒนาเป็น กรอบอ้างอิงทางวัฒนธรรม ที่ฝังรากในวิถีชีวิตไทย และมีบทบาทสำคัญในการกำหนดเนื้อหา รูปแบบ และสัญลักษณ์ในงานวรรณศิลป์และทัศนศิลป์ โมเดลที่นำเสนอประกอบด้วย 3 มิติ ได้แก่ (1) มิติเนื้อหา ซึ่งแสดงให้เห็นว่าพุทธธรรม เช่น อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ปรากฏเป็นสาระสำคัญในเนื้อหาของผลงาน เพื่อสะท้อนภาวะวิกฤตทางจิตวิญญาณและแนวคิดการปลดเปลื้องทุกข์ของมนุษย์ในยุคหลังสมัยใหม่ (2) มิติรูปแบบ ที่แสดงให้เห็นอิทธิพลของแนวคิดพุทธในการจัดวางองค์ประกอบ เช่น การเว้นวรรคอย่างมีสติ การใช้พื้นที่ว่าง หรือเทคนิคสื่อผสม เพื่อถ่ายทอดภาวะความว่างเปล่าและความไม่เที่ยง (3) มิติสัญลักษณ์และภาพแทน ที่ศิลปินและนักเขียนนำสัญลักษณ์ทางพุทธ เช่น ดอกบัว ธรรมจักร หรือพระพุทธรูป มาตีความใหม่เป็นรหัสทางวัฒนธรรมเพื่อวิพากษ์ความเปลี่ยนแปลงทางสังคม องค์ความรู้นี้ชี้ให้เห็นว่าพุทธศาสนาได้ปรับสถานะจาก อัตลักษณ์ทางศาสนา ไปสู่ กลไกเชิงวาทกรรม ที่สามารถขับเคลื่อนศิลปะและวรรณกรรมให้กลายเป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมซึ่งเปิดโอกาสให้มีการตั้งคำถามต่ออำนาจ วัตถุนิยม และบริโภคนิยม โดยใช้กรอบคิดแห่งการตื่นรู้และความกรุณา จึงอาจกล่าวได้ว่า พุทธศาสนายังคงมีบทบาทเชิงพลวัตในการธำรงและแปรรูปอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของไทยให้สอดคล้องกับสังคมโลกสมัยใหม่อย่างมีนัยสำคัญ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
คณปกรณ์ จันทร์สมบูรณ์. (2568). คำต่างภาษาในภาษาล้านนา: กรณีศึกษา “พจนานุกรมอังกฤษ-ล้านนา”. ภาษา-จารึก, 2(1), 177–210.
จิรวัฒน์ การนอก. (2567). การพัฒนาลวดลายจิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถวัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร ไปสู่ผลงานจิตรกรรมไทยร่วมสมัย. Suan Sunandha Asian Social Science, 18(2), 32–42.
จิราภรณ์ ขนาดนิด. (2568). บทบาทพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านและพระสงฆ์ต่อการอนุรักษ์โบราณสถานและโบราณวัตถุในประเทศไทย. วารสารเสียงธรรมจากมหายาน, 11(5), 354–365.
ฉลองเดช คูภานุมาต. (2561). การสร้างสรรค์ศิลปะร่วมสมัยจากแนวคิดคติจักรวาลวิทยาในพุทธศาสนา. วารสารพัฒนศิลป์วิชาการ, 2(พิเศษ), 237–248.
นที มณฑลวิทย์. (2568). ปรากฏเกม: ปรากฏการณ์จากความเป็นไทยสู่สังคมดิจิทัลในวัฒนธรรมสมัยนิยม. วารสารกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, 4(1), 131–161.
นวลวรรณ พูนวสุพลฉัตร. (2563). การศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการพระราชนิพนธ์เรื่องไตรภูมิพระร่วง. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 6(2), 71–83.
พงษพร ศรีแก้ว. (2563). มรดกภูมิปัญญาไทยในวรรณคดีที่มีอิทธิพลต่อวิถีสังคมไทย. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 5(1), 171–185.
พระครูปัญญาสารบัณฑิต. (2565). วิเคราะห์พระพุทธศาสนาที่มีอิทธิพลกับสังคมสมัยกรุงสุโขทัยและอยุธยา. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(3), 567–576.
พระอภิภู บุญทาหลู่, สิริรัญญา ณ เชียงใหม่, และ ลิปิกร มาแก้ว. (2568). การสร้างสรรค์ผลงานศิลปะร่วมสมัยโดยใช้แนวคิดที่ได้จากการปริวรรตพระธรรมใบลานล้านนา เรื่องกุสสะราช. วารสารพุทธศิลปกรรม, 8(1), 1–24.
