บทบาทของพุทธศาสนาในการสร้างสังคมสุขภาวะ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้เสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบ โมเดลบทบาทพุทธศาสนาเพื่อสังคมสุขภาวะอย่างยั่งยืน (Buddhist-Based Sustainable Well-being Society Model) ซึ่งอธิบายบทบาทของพุทธศาสนาในฐานะกลไกเชิงคุณค่าที่มีอิทธิพลต่อการขับเคลื่อนสุขภาวะในระดับปัจเจก ชุมชน และโครงสร้างสังคมโดยรวม กรอบแนวคิดหลักของโมเดลนี้ตั้งอยู่บนหลักธรรมสำคัญในพุทธศาสนา ได้แก่ ไตรสิกขา (ศีล สมาธิ ปัญญา) และอริยมรรคมีองค์ 8 ซึ่งช่วยพัฒนาสุขภาวะภายใน (Inner Well-being) ของบุคคลให้กลายเป็นพลังในการร่วมสร้างสังคมสุขภาวะอย่างมั่นคงและยั่งยืน โครงสร้างของโมเดลประกอบด้วยสุขภาวะ 5 มิติ ได้แก่ กายภาพ จิตใจ สังคม ปัญญา และจิตวิญญาณ โดยแต่ละมิติสัมพันธ์กับหลักธรรมที่แตกต่างกันและก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ชัดเจนต่อการดำรงชีวิต เช่น การละเว้นอบายมุขส่งเสริมสุขภาวะทางกาย การเจริญสติสร้างความมั่นคงทางอารมณ์ หรือหลักอปริหานิยธรรมที่ส่งเสริมความสัมพันธ์ทางสังคมที่เกื้อกูล ในระดับโครงสร้าง โมเดลนี้อธิบายกลไกขับเคลื่อนผ่านสถาบันพุทธศาสนา ได้แก่ วัด โรงเรียนพระปริยัติธรรม และเครือข่ายพระนักพัฒนา ซึ่งสามารถเป็นพื้นที่กลางทางวัฒนธรรมที่สนับสนุนการเรียนรู้ ฟื้นฟูจิตใจ และส่งเสริมสุขภาวะในชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนี้ โมเดลยังเปิดกว้างต่อการบูรณาการกับแนวคิดการพัฒนาสมัยใหม่ เช่น เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน ซึ่งช่วยขยายผลจากระดับจิตสำนึกสู่การออกแบบนโยบายสาธารณะที่ขับเคลื่อนสุขภาวะในทุกระดับ สาระสำคัญขององค์ความรู้ใหม่นี้ คือ การยกระดับบทบาทของพุทธศาสนาให้เป็นระบบความรู้ที่สามารถสร้างพลวัตของสุขภาวะได้อย่างสอดคล้องกับบริบทสังคมไทยยุคใหม่ โดยเชื่อมโยงคุณค่าภายในสู่การพัฒนาโครงสร้างที่ยั่งยืนและมีส่วนร่วม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ณรงค์ ปัดแก้ว. (2568). บทวิจารณ์หนังสือ: ทำอย่างไรชีวิตจะยืนยาวและมีความสุข. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 40(2), 122–132.
ณัฐธชน พงศ์เธียรวรคุณ, และ ปริยากร พันธุ์สุข. (2568). เครื่องมือการประเมินนวัตกรรมทางสังคม กรณีศึกษาโครงการตำบลสุขภาวะของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. วารสารนวัตกรรมทางสังคม, 2(1), 25–42.
เตชภณ ทองเติม, พรหมลิขิต อุรา, และ ศิริวุฒิ วรรณทอง. (2568). วัดไทยในฐานะแหล่งนันทนาการชุมชนร่วมสมัย: การบูรณาการศรัทธา วัฒนธรรม และสุขภาวะ. วารสารคหกรรมศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน, 7(2), 175–188.
นิติพล ธาระรูป, และ ณัฐวดี ลิ้มเลิศเจริญวณิช. (2568). สุขภาวะ อัตลักษณ์ และการบริหารจัดการกลุ่มเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์จากผ้าย้อมสีธรรมชาติ วิสาหกิจชุมชนทอผ้าร้อยรักษ์ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 17(2), 79–92.
น้ำผึ้ง พลับนิล, และคณะ. (2568). การสื่อสารทางการเมืองและสังคมในซีรีส์เกาหลีเรื่อง Queen Maker (ฉันจะปั้นราชินี). การประชุมวิชาการระดับชาติและนานาชาติ เบญจมิตรวิชาการ ครั้งที่ 15, 15(6), 63–78.
บรรฑณัฐ เต็มไชย, คงสฤษฎ์ แพงทรัพย์, และ แสวง นิลนามะ. (2568). การศึกษาเปรียบเทียบการบูชาวัตถุมงคลในศาสนาพราหมณ์-ฮินดูและศาสนาพุทธเถรวาทที่ปรากฏในสังคมไทย. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 9(2), 146–158.
พัทธ์รดา ยาประเสริฐ. (2568). ภาวะหมดไฟในการเรียนของกลุ่มนักศึกษาระดับอุดมศึกษา: แนวทางการปรึกษาเชิงจิตวิทยา. วารสารครุศาสตร์ ราชภัฏเชียงใหม่, 4(2), 1–14.
พระกิติพงษ์ นางเมาะ, พระนพดล ปันมะ, และ พระชัยนันท์ สีแก้ว. (2568). นวัตกรรมการเรียนรู้ภาษาอังกฤษเพื่อเผยแผ่หลักธรรมทางพระ พระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล. วารสารภาษาและวัฒนธรรมศึกษา, 4(2), 33–42.
พระครูสังฆรักษ์อธิวัฒน์ อธิวฑฺฒโน. (2568). บทบาทพรรคการเมืองไทยในอนาคต. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(3), 291–302.
พระครูสังฆรักษ์ยศวีร์ ปมุตฺโต. (2568). บทบาทของเครือข่ายสังคมออนไลน์ต่อการขับเคลื่อนประชาธิปไตยยุคดิจิทัล. วารสารกว๊านพะเยา, 2(4), 17–28.
พระครูอุดมฐิติคุณ (อิทธิพล อนุตฺตโร/จําปาศรี), อภินันท์ จันตะนี, และ สมเดช นามเกตุ. (2568). การส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยใช้หลักพุทธธรรมทางพระ พระพุทธศาสนาในจังหวัดหนองคาย. วารสารปัญญาปณิธาน, 10(1), 141–154.
พระมหาขันทอง ถาวโร, และ ศุภกาญจน์ ชยาพัฒน์. (2568). ศึกษา วิเคราะห์ บ่วงแห่งมารในปาสราสิสูตร. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 9(2), 41–53.
พระมหาณรงค์ชัย กิตฺติาโณ, พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี, และ แสวง นิลนามะ. (2568). การศึกษาเปรียบเทียบหน้าที่ทางจริยธรรมของเยาวชนในพระ พระพุทธศาสนาเถรวาทและศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 9(2), 116–130.
พระมหารัชชานนท์ ธีรปญฺโญ (ปานจิตร), พระมหาวีรธิษณ์ วรินฺโท, และ พระครูปฐมธีรวัฒน์. (2568). การเสริมสร้างสุขภาวะทางสังคมวิถีพุทธเพื่อการอยู่ร่วมกันของคนต่างวัยในชุมชนบ้านดอนโฆ อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร. วารสารเสียงธรรมจากมหายาน, 11(4), 161–171.
พระมหาอำพล ธนปญฺโญ, และคณะ. (2568). ภาวะผู้นำสมัยใหม่กับการจัดการศึกษาในยุค NEXT NORMAL ด้วยนวัตกรรมทางการศึกษา. วารสารปัญญาปณิธาน, 10(1), 15–28.
ภัสชา รัตนอาภา. (2568). การพัฒนาอารมณ์ด้วยหลักสมาธิในพระ พระพุทธศาสนาเถรวาท. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 9(2), 344–359.
พูลศักดิ์ หอมสมบัติ, และคณะ. (2568). การยกระดับการป้องกันและแก้ไขปัญหาภาวะซึมเศร้าตามหลักอริยสัจ 4 ของผู้สูงอายุในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 10(1), 2227–2240.
รังษิยา อุ่นใจ. (2568). พุทธบูรณาการสร้างสุขสำหรับผู้ดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 21(2), 235–252.
วันชัย ชูศรีสุข, และ ธนรัฐ สะอาดเอี่ยม. (2565). พุทธกสิกรรมธรรมชาติกับการแก้ปัญหาความยากจนอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาศูนย์กสิกรรมธรรมชาติตำบลหนองบัวบาน อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์. วารสารพัฒนศึกษาศาสตร์, 1(1), 14–25.
อธิป เกตุสิริ, และคณะ. (2568). การใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อการจัดการเรียนการสอนในศตวรรษที่ 21. วารสารนวัตกรรมการวิจัยเพื่อสังคม, 1(1), 44–51.
