พุทธศาสนาและการเปลี่ยนแปลงคุณค่าทางวัฒนธรรมในสังคมเมืองไทย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้นำเสนอองค์ความรู้ใหม่เกี่ยวกับบทบาทของพุทธศาสนาในการจัดการคุณค่าทางวัฒนธรรมภายใต้บริบทของสังคมเมืองไทยยุคโลกาภิวัตน์ ซึ่งเป็นสังคมที่มีพลวัตสูง มีความเปลี่ยนแปลงรวดเร็วทั้งในมิติของเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และวิถีชีวิต การสังเคราะห์องค์ความรู้จากบทความ “พุทธศาสนาและการเปลี่ยนแปลงคุณค่าทางวัฒนธรรมในสังคมเมืองไทย” ทำให้สามารถสร้างแบบจำลองแนวคิดที่ชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของพุทธศาสนาในการเป็นกลไกกำกับ ทบทวน และผสมผสานคุณค่าทางสังคมที่เปลี่ยนแปลง โดยไม่สูญเสียรากฐานทางวัฒนธรรมไทย โมเดลองค์ความรู้ที่ได้นำเสนอกรอบแนวคิด 3 ประการ ได้แก่ (1) พุทธศาสนาในฐานะกลไกประเมินคุณค่า (Evaluative Framework) โดยใช้หลักธรรม เช่น ไตรสิกขา และอริยมรรค เป็นเครื่องมือกลั่นกรองคุณค่าที่สอดคล้องกับจริยธรรมและเป้าหมายของความสุขอันยั่งยืน (2) พุทธศาสนาในฐานะกลไกปรับประยุกต์คุณค่า (Adaptive Filter) ซึ่งหลักธรรมเช่นอิทธิบาทสี่สามารถช่วยในการบริหารตนและชีวิตท่ามกลางความหลากหลายและเร่งรีบของเมือง และ (3) พุทธศาสนาในฐานะกลไกเชื่อมต่อคุณค่าดั้งเดิมกับโลกใหม่ (Cultural Integration) ที่ช่วยรักษาและปรับใช้คุณค่าไทยให้ร่วมสมัยโดยไม่ขาดจิตวิญญาณเดิม องค์ความรู้นี้มีความสำคัญต่อการประยุกต์ใช้เชิงนโยบาย การพัฒนาหลักสูตรการศึกษาในเมือง และกิจกรรมเสริมสร้างศีลธรรมในชุมชนเมือง เพื่อให้ประชาชนมีภูมิคุ้มกันทางวัฒนธรรม สามารถปรับตัวได้อย่างมีคุณภาพ พร้อมยึดมั่นในรากฐานของอัตลักษณ์ไทยที่มีพุทธธรรมเป็นแกนกลาง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ดิเรก ด้วงลอย, พระปลัดระพิน พุทฺธิสาโร, และมัลลิกา ภูมะธน. (2568). กฎต้องเป็นกฎ: พระพุทธเจ้าสอนภาวะผู้นำเชิงพุทธ พันท้ายนรสิงห์ปฏิบัติ. วารสารมนุษยวิชาการ, 2(2), 25–39.
ปัญญา เรือนดี. (2567). การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเยาวชนไทยยุคใหม่ให้บรรลุผลอย่างเป็นรูปธรรม. วารสารไตรศาสตร์, 10(2), 32–53.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต), การพัฒนาที่ยั่งยืน, พิมพ์ครั้งที่ 2, (กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์มูลนิธิพุทธธรรม, 2539), 248–257.
พระเทพเวที (ประยุทธ์ ปยุตฺโต), พุทธศาสนากับการพัฒนามนุษย์, (กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์บริษัทสหธรรมิก จำกัด, 2536), 34–36.
พิชชากร ตะนุสะ. (2568). การเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมชุมชนและท้องถิ่น กรณีศึกษา ประเพณีชักพระตักบาตรเทโว จังหวัดสงขลา. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(2), 136–146.
พระปลัดสมศักดิ์ กตธมฺโม (โสรัตน์ถาวร). (2568). การบูรณาการการเรียนการสอนรายวิชาสังคมศึกษากับพระพุทธศาสนาและพระวินัย. วารสารสหวิทยาการศึกษาครุศาสตร์, 1(2), 21–27.
พระมหาธีระพงษ์ กตเมธี (คืนรัมย์). (2568). การเสริมสร้างการตื่นรู้เบิกบานในการเรียนรู้สำหรับนักเรียนโรงเรียนปริยัติธรรม. วารสารสหวิทยาการศึกษาครุศาสตร์, 1(2), 39–48.
มุจจรินทร์ ทัศดรกุลพัฒน์. (2568). ภาวะผู้นำยุคดิจิทัลกับรัฐศาสตร์ตามแนวพระพุทธศาสนาในบริบทประเทศไทย. วารสารสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม, 6(1), 143–152.
สายฝน บุษบรรณ์, พระศรีสมโพธิ (วรัญญู สอนชุน), และสามารถ สุขุประการ. (2568). แนวทางการพัฒนาทักษะภาษาอังกฤษเพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนา สำหรับพระวิปัสสนาจารย์. วารสารวิจัยวิชาการ, 8(3), 81–96.
อุดม จันทิมา, และพิชญานันต์ พงษ์ไพบูลย์. (2567). พระเครื่องกับวัฒนธรรมไทย: การปรับตัวในบริบทสังคมร่วมสมัย. วารสารภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย, 10(2), 17–39.
