พระสงฆ์ในยุควิกฤตความไว้วางใจ: พระธรรมวินัยกับการสร้างสถาปัตยกรรม ความไว้วางใจในสังคมดิจิทัล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์เงื่อนไขเชิงโครงสร้างของวิกฤตความไว้วางใจที่คณะสงฆ์ไทยเผชิญในบริบทสังคมดิจิทัล 2) อธิบายกลไกของสื่อและแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ทำให้เหตุการณ์เกี่ยวกับพฤติกรรมของพระสงฆ์บางรูปสามารถขยายผลไปสู่การรับรู้ต่อสถาบันสงฆ์ 3) สังเคราะห์พระธรรมวินัยในฐานะกลไกการสร้างและรักษาความไว้วางใจสาธารณะ และ 4) เสนอกรอบสถาปัตยกรรมความไว้วางใจสำหรับคณะสงฆ์ไทยที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในระดับนโยบายและการปฏิบัติ บทความใช้การวิเคราะห์เอกสารและการสังเคราะห์เชิงแนวคิดจากพระไตรปิฎก วรรณกรรมด้านพระพุทธศาสนา ทฤษฎีความไว้วางใจ แนวคิดการกลายเป็นสื่อของศาสนา งานศึกษาศาสนาดิจิทัล และข้อมูลเชิงประจักษ์ร่วมสมัย
ผลการวิเคราะห์พบว่า ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นควรพิจารณาอย่างระมัดระวังในฐานะ “วิกฤตความไว้วางใจ” มากกว่าการสรุปว่าเป็น “วิกฤตศรัทธา” ของพระพุทธศาสนาทั้งระบบ เนื่องจากข้อมูลสำรวจความคิดเห็นของประชาชน พ.ศ. 2568 พบความแตกต่างระหว่างการเปลี่ยนแปลงของศรัทธาต่อพระสงฆ์กับศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา กล่าวคือ ผู้ตอบร้อยละ 58.40 ระบุว่าศรัทธาต่อพระสงฆ์ลดลง ขณะที่ร้อยละ 68.55 ระบุว่าศรัทธาต่อพระพุทธศาสนายังคงเท่าเดิม ความแตกต่างดังกล่าวสะท้อนว่าการรับรู้ต่อบุคคลและองค์กรทางศาสนาอาจมิได้เปลี่ยนแปลงไปในทิศทางเดียวกับความศรัทธาต่อหลักคำสอน
บทความเสนอว่า พระธรรมวินัยสามารถตีความในฐานะ “สถาปัตยกรรมความไว้วางใจ” (trust architecture) ซึ่งมิได้มุ่งควบคุมพฤติกรรมส่วนบุคคลเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อย ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และความเลื่อมใสของสาธารณชน ผู้เขียนจึงสังเคราะห์เป็นกรอบ Dhamma-Vinaya Trust Architecture: DVTA-5P ประกอบด้วย 5 เสาหลัก ได้แก่ 1) ความโปร่งใสและตรวจสอบได้ 2) การคัดกรองและบ่มเพาะศาสนบุคคล 3) กระบวนการวินิจฉัยที่เป็นธรรมและทันเวลา 4) การสื่อสารเชิงพุทธในสังคมดิจิทัล และ 5) การฝังรากของวัดในชุมชน ข้อเสนอสำคัญคือการธำรงศรัทธาในสังคมดิจิทัลไม่อาจอาศัยการประชาสัมพันธ์หรือการควบคุมข่าวสารเป็นหลัก แต่ต้องทำให้ความซื่อตรงตามพระธรรมวินัยสามารถปรากฏเป็นระบบและหลักฐานที่สาธารณชนตรวจสอบได้
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารวิชาการจินตาสิทธิ์ อยู่ภายใต้การอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) เว้นแต่จะระบุไว้เป็นอย่างอื่น โปรดอ่านหน้านโยบายของเราสำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการเข้าถึงแบบเปิด ลิขสิทธิ์ และการอนุญาต
เอกสารอ้างอิง
ศูนย์สำรวจความคิดเห็นนิด้าโพล. (2568, 20 กรกฎาคม). วิกฤตพระพุทธศาสนา! สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต).
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Campbell, H. A. (Ed.). (2013). Digital religion: Understanding religious practice in new media worlds. Routledge.
Campbell, H. A., & Tsuria, R. (Eds.). (2021). Digital religion: Understanding religious practice in digital media (2nd ed.). Routledge.
Coombs, W. T. (2007). Protecting organization reputations during a crisis: The development and application of situational crisis communication theory. Corporate Reputation Review, 10, 163–176.
Giddens, A. (1990). The consequences of modernity. Stanford University Press.
Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Doubleday.
Gombrich, R. F. (2006). Theravada Buddhism: A social history from ancient Benares to modern Colombo (2nd ed.). Routledge.
Helland, C. (2000). Online-religion/religion-online and virtual communitas. In J. K. Hadden & D. E. Cowan (Eds.), Religion on the Internet: Research prospects and promises (pp. 205–223). JAI Press.
Hjarvard, S. (2008). The mediatization of religion: A theory of the media as agents of religious change. Northern Lights, 6(1), 9–26. https://doi.org/10.1386/nl.6.1.9_1
Kitiarsa, P. (2012). Mediums, monks, and amulets: Thai popular Buddhism today. Silkworm Books.
Luhmann, N. (1979). Trust and power. Wiley.
Mayer, R. C., Davis, J. H., & Schoorman, F. D. (1995). An integrative model of organizational trust. Academy of Management Review, 20(3), 709–734. https://doi.org/10.5465/amr.1995.9508080335
Meyrowitz, J. (1985). No sense of place: The impact of electronic media on social behavior. Oxford University Press.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Schedneck, B. (2022). Everyday scandals: Regulating the Buddhist monastic body in Thai media. TRaNS: Trans-Regional and -National Studies of Southeast Asia, 10(2), 173–187. https://doi.org/10.1017/trn.2021.11
Sunstein, C. R. (2017). #Republic: Divided democracy in the age of social media. Princeton University Press.
Swearer, D. K. (2010). The Buddhist world of Southeast Asia (2nd ed.). State University of New York Press.
Tambiah, S. J. (1976). World conqueror and world renouncer: A study of Buddhism and polity in Thailand against a historical background. Cambridge University Press.
Vosoughi, S., Roy, D., & Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146–1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559
