การบริหารแบบไม่บริหาร: กระบวนทัศน์การออกแบบระบบเพื่อการกำกับตนเองขององค์การร่วมสมัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยี เศรษฐกิจ สังคม และรูปแบบการทำงานทำให้องค์การร่วมสมัยต้องเผชิญกับความซับซ้อนและความไม่แน่นอนมากขึ้นส่งผลให้การบริหารที่พึงพาการตัดสินใจและการควบคุมจากศูนย์กลางเพียงอย่างเดียวมีข้อจำกัด โดยเฉพาะในองค์การที่ต้องอาศัยความรู้เฉพาะทาง ความคล่องตัว การเรียนรู้และการปรับตัว บทความวิชาการเชิงมโนทัศน์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านจากการบริหารที่เน้นการควบคุมไปสู่การบริหารที่เน้นการออกแบบระบบและเงื่อนไข (2) สังเคราะห์ฐานคิด องค์ประกอบและกลไกของแนวคิด “การบริหารแบบไม่บริหาร” และ (3) เสนกรอบแนวคิด Non-Management Management Mode (NMM Model) สำหรับองค์การร่วมสมัย โดยสังเคราะห์วรรณกรรมที่ตรวจสอบแหล่งเผยแพร่ได้ในประเด็นภาวะผู้นำแบบกระจาย ภาวะผู้นำร่วม ทฤษฎีการกำหนดตนเอง ความไว้วางใจและการเสริมพลังในการทำงาน ผลการสังเคราะห์เสนอว่า “การบริหารแบบไม่บริหาร” ไม่ใช่การละทิ้งหน้าที่ของผู้บิหารแต่เป็นการเปลี่ยนระดับของการบริหารจากการควบคุมรายละเอียดของงานไปสู่การกำหนดทิศทาง ออกแบบระบบ สร้างเงื่อนไขและพัฒนาความสัมพันธ์ที่เอื้อต่อการตัดสินใจและการกำกับตนเองของบุคลากร กรอบ NMM Model ประกอบด้วยองค์ประกอบเชิงระบบ 5 ประการ ได้แก่ การลดความควบคุมที่ไม่จำเป็น ความไว้วางใจร่วมกัน การเสริมพลังอย่างมีความหมาย การกระจายภาวะผู้นำและความรับผิดชอบร่วมกัน โดยมีความเป็นอิสระในการปฏิบัติงานและการกำกับตนเองเป็นกลไกสำคัญ ทั้งนี้ โมเดลดังกล่าวเป็นข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่ยังต้องได้รับการตรวจสอบเชิงประจักษ์ก่อนนำไปอธิบายความสัมพันธ์เชิงสาเหตุหรือใช้เป็นแบบจำลองเชิงพยากรณ์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารวิชาการจินตาสิทธิ์ อยู่ภายใต้การอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) เว้นแต่จะระบุไว้เป็นอย่างอื่น โปรดอ่านหน้านโยบายของเราสำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการเข้าถึงแบบเปิด ลิขสิทธิ์ และการอนุญาต
เอกสารอ้างอิง
พระธรรมวัชรบัณฑิต (สมจินต์ สมฺมาปญฺโญ). (2564). บริหารแบบไม่บริหารโรงพิมพ์ประยูรสาส์น การพิมพ์.
Deci, E. L., Olafsen, A. H., & Ryan, R. M. (2017). Self-determination theory in work organizations: The state of a science. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 4, 19–43. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113108
D’Innocenzo, L., Mathieu, J. E., & Kukenberger, M. R. (2016). A meta-analysis of different forms of shared leadership–team performance relations. Journal of Management, 42(7), 1964–1991. https://doi.org/10.1177/0149206314525205
Gagné, M., Olafsen, A. H., Carpini, J. A., & Frølund, C. W. (2026). Self-determination theory in the workplace: The evolution, present, and beyond. Journal of Business Research, 210, 116146. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2026.116146
Harris, A. (2012). Distributed leadership: Implications for the role of the principal. Journal of Management Development, 31(1), 7–17. https://doi.org/10.1108/02621711211190961
Hickey, N., Flaherty, A., & Mannix McNamara, P. (2022). Distributed leadership: A scoping review mapping current empirical research. Societies, 12(1), 15. https://doi.org/10.3390/soc12010015
Liu, Y., & Werblow, J. (2019). The operation of distributed leadership and the relationship with organizational commitment and job satisfaction of principals and teachers: A multi-level model and meta-analysis using the 2013 TALIS data. International Journal of Educational Research, 96, 41–55. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2019.05.005
Mifsud, D. (2024). A systematic review of school distributed leadership: Exploring research purposes, concepts and approaches in the field between 2010 and 2022. Journal of Educational Administration and History, 56(2), 154–179. https://doi.org/10.1080/00220620.2022.2158181
Okiri, P. O., & Hercz, M. (2024). Distributed pedagogical leadership practice for sustainable pedagogical improvement: A literature review (2010–2023). European Journal of Education, 59(4), e12723. https://doi.org/10.1111/ejed.12723
Smylie, M. A., Mayrowetz, D., Murphy, J., & Louis, K. S. (2007). Trust and the development of distributed leadership. Journal of School Leadership, 17(4), 469–503. https://doi.org/10.1177/105268460701700405
Van den Broeck, A., Ferris, D. L., Chang, C.-H., & Rosen, C. C. (2016). A review of self-determination theory’s basic psychological needs at work. Journal of Management, 42(5), 1195–1229. https://doi.org/10.1177/0149206316632058
Wu, Q., Cormican, K., & Chen, G. (2020). A meta-analysis of shared leadership: Antecedents, consequences, and moderators. Journal of Leadership & Organizational Studies, 27(1), 49–64. https://doi.org/10.1177/1548051818820862
Zheng, X., Yin, H., & Liu, Y. (2019). The relationship between distributed leadership and teacher efficacy in China: The mediation of satisfaction and trust. The Asia-Pacific Education Researcher, 28, 509–518. https://doi.org/10.1007/s40299-019-00451-7
