คติชนวิทยาการเมืองกับพิธีกรรมทางศาสนา: การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ศาสนา และอำนาจ ในภาพยนตร์เรื่อง สัปเหร่อ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ศาสนา และอำนาจ ผ่านการนำเสนอพิธีกรรมเกี่ยวกับความตายในภาพยนตร์เรื่อง สัปเหร่อ โดยใช้กรอบแนวคิดคติชนวิทยาการเมือง (Political Folklore) ร่วมกับทฤษฎีอำนาจเชิงชีวภาพ (Biopower) เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของพิธีกรรมทางศาสนาในการจัดระเบียบทางสังคมและการสร้างความชอบธรรมของรัฐในบริบทสังคมไทย

บทความใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ โดยอาศัยการตีความตัวบทภาพยนตร์ ควบคู่กับการทบทวนเอกสารทางวิชาการด้านคติชนวิทยา มานุษยวิทยา และทฤษฎีอำนาจ เพื่ออธิบายบทบาทของสัปเหร่อ วัด และงานศพในฐานะกลไกที่รัฐและศาสนาใช้ร่วมกันในการควบคุมชีวิตและความตายของประชาชน การวิเคราะห์ครอบคลุมประเด็นการจัดการศพ การแบ่งแยกการตายตามค่านิยมทางศีลธรรม การจัดระเบียบครอบครัวและชุมชน รวมถึงงานศพในฐานะพื้นที่ทางการเมือง

ผลการศึกษาพบว่า พิธีกรรมเกี่ยวกับความตายในภาพยนตร์ สัปเหร่อ มิได้เป็นเพียงการสะท้อนความเชื่อทางศาสนา หากแต่ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเชิงอำนาจที่ช่วยจัดระเบียบสังคม สร้างค่านิยมทางศีลธรรม และยืนยันความชอบธรรมของรัฐผ่านการกำกับชีวิตและความตาย บทความชี้ให้เห็นว่า พิธีกรรม งานศพ และบทบาทของสัปเหร่อเป็นพื้นที่ที่การเมืองแทรกซึมอยู่ในชีวิตประจำวันอย่างแนบเนียน และสะท้อนพลวัตของอำนาจในสังคมไทยร่วมสมัย