พระพุทธศาสนากับการสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตใจในยุคสังคมเปลี่ยนเร็ว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของพระพุทธศาสนาในการสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตใจในยุคสังคมเปลี่ยนเร็ว วิเคราะห์องค์ประกอบของภูมิคุ้มกันทางจิตใจตามแนวพุทธบูรณาการ และสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงวิชาการเพื่อประยุกต์ใช้ในสังคมไทยร่วมสมัย โดยใช้วิธีวิจัยเอกสารเชิงคุณภาพจากบทความวิชาการภาษาไทยที่ตีพิมพ์ในวารสาร TCI จำนวน 12 เรื่อง ครอบคลุมประเด็นสติ ความยืดหยุ่นทางจิตใจ สุขภาวะองค์รวม ภาวนา 4 พลังใจตามแนวพุทธจิตวิทยา การลดความเครียด และการพัฒนาจิตใจในกลุ่มเยาวชน นิสิตนักศึกษา วัยทำงาน และผู้สูงอายุ ผลการศึกษาพบว่า พระพุทธศาสนามิได้มองภูมิคุ้มกันทางจิตใจเพียงในมิติของการป้องกันปัญหาสุขภาพจิต แต่เห็นเป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์อย่างองค์รวม โดยมีองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ สติสัมปชัญญะ การรู้เท่าทันอารมณ์ การเผชิญปัญหาอย่างมีปัญญา การพึ่งตนเองอย่างสมดุล ความหวัง ความยืดหยุ่นทางใจ และการพัฒนาความสัมพันธ์กับสังคมผ่านศีลและเมตตา งานวิชาการที่สังเคราะห์ร่วมกันชี้ว่า หลักสติ ภาวนา 4 พละ 5 อริยสัจ 4 และพุทธจิตวิทยา สามารถใช้เป็นกรอบสร้างพลังใจ ลดความเครียด เสริมสุขภาวะทางจิต และทำให้บุคคลรับมือกับความไม่แน่นอนของชีวิตได้ดีขึ้น บทความนี้เสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูป “กรอบพุทธภูมิคุ้มกันทางจิตใจ 5 มิติ” ได้แก่ มิติการรู้เท่าทันตน มิติการตั้งมั่นทางใจ มิติการดำเนินชีวิตอย่างมีศีลสมดุล มิติการมองปัญหาอย่างเข้าใจเหตุปัจจัย และมิติการเกื้อกูลทางสังคมเชิงพุทธ ข้อเสนอสำคัญคือ การสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตใจในสังคมไทยไม่ควรจำกัดอยู่ในบริการรักษาหรือการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเท่านั้น แต่ควรพัฒนาเป็นฐานการเรียนรู้ การดูแลตนเอง และการสร้างวัฒนธรรมจิตใจที่มั่นคงในครอบครัว สถานศึกษา องค์กร และชุมชนด้วย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จิรชฎา เชียงกูล และเมธาวี อุดมธรรมานุภาพ. (2567). การพัฒนาสุขภาวะองค์รวมอย่างมีความสุขตามแนวพุทธจิตวิทยา. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 10(1), 277–290.
ชำนาญ เกิดช่อ และ คณะ. (2568). แนวทางการเสริมสร้างสุขภาวะแนวพุทธในสังคมผู้สูงวัย. วารสารวิจยวิชาการ, 8(1), 369–380.
ณญาน นลินขวัญ วิชชุดา ฐิติโชติรัตนา และเมธาวี อุดมธรรมานุภาพ. (2568). คุณค่าของการเจริญสติ. วารสารพุทธจิตวิทยา, 10(1), 22–30.
ณญาน นลินขวัญ เมธาวี อุดมธรรมานุภาพ และสิริวัฒน์ ศรีเครือดง. (2567). การพัฒนาสุขภาวะองค์รวมด้วยหลักภาวนา 4. วารสารพุทธจิตวิทยา, 9(4), 700–710.
ปรีญาณี กองบุญมา, กมลาศ ภูวชนาธิพงศ์, และ วิชชุดา ฐิติโชติรัตนา. (2568). พุทธจิตวิทยา: แนวทางสู่สุขภาวะสำหรับคนวัยทำงาน กลุ่มแซนด์วิชเจเนอเรชั่นในประเทศไทย. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 11(1), 391–403.
ประสาร ศรีพงษ์เพลิด. (2568). การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันของภูมิคุ้มกันทางจิตในยุคชีวิตวิถีใหม่ของนิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี สังกัดสถาบันอุดมศึกษา. วารสารพุทธจิตวิทยา, 10(1), 103–114.
พรทิพย์ เกศตระกูล, สิริวัฒน์ ศรีเครือดง, และ กมลาศ ภูวชนาธิพงศ์. (2565). พุทธจิตวิทยาเพื่อพลังใจวัยรุ่น. วารสารพุทธจิตวิทยา, 7(2), 79–88.
พุทธชาติ แผนสมบุญ และคณะ (2567). การพัฒนาตัวบ่งชี้ภูมิคุ้มกันทางใจเพื่อเสริมสร้างทักษะชีวิตวิถีใหม่ตามแนวพุทธจิตวิทยาสำหรับเยาวชนในสังคมไทย. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 10(1), 43–55.
พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2556). พุทธบูรณาการ เพื่อการพัฒนาจิตใจและสังคม. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 3(3), 1–24.
พระสมุห์วัลลภ วลฺลโภ (เจสระ). (2559). การพัฒนาจิตเพื่อลดความยึดติดในมิติทางพระพุทธศาสนา. วารสารพุทธจิตวิทยา, 1(2), 15–29.
วรัญญา สิริโพธิธนากุล. (2568). ปัจจัยที่เสริมสร้างพลังใจตามแนวพุทธจิตวิทยา เพื่อส่งเสริมสุขภาวะทางจิตของผู้สูงอายุในสังคมไทย. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 21(1), 193–211.
วุฒิชัย อุทธาพงษ์, สิริวัฒน์ ศรีเครือดง, และ กมลาศ ภูวชนาธิพงศ์. (2566). การฝึกสติเพื่อการพัฒนาความยืดหยุ่นทางจิตใจในผู้สูงอายุ. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 9(2), 376–393.
