พุทธปรัชญากับการตีความความหมายของชีวิตในโลกสมัยใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของพุทธปรัชญาในการตีความความหมายของชีวิตในโลกสมัยใหม่ วิเคราะห์ประเด็นสำคัญของการดำเนินชีวิตอย่างมีความหมายตามแนวพุทธปรัชญา และสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงวิชาการเพื่อประยุกต์ใช้ในสังคมไทยร่วมสมัย โดยใช้วิธีวิจัยเอกสารเชิงคุณภาพจากบทความวิชาการภาษาไทยที่ตีพิมพ์ในวารสารในฐานข้อมูล TCI/ThaiJO ซึ่งเกี่ยวข้องกับชีวิต ความสุข คุณภาพชีวิต การรับรู้โลก ความรู้ การดำเนินชีวิต และการพัฒนามนุษย์ตามหลักพุทธปรัชญา ผลการศึกษาพบว่า พุทธปรัชญามองความหมายของชีวิตมิใช่ในฐานะการแสวงหาความสำเร็จภายนอกหรือความพึงพอใจชั่วคราวเท่านั้น หากเป็นกระบวนการเข้าใจชีวิตตามความเป็นจริง เห็นความสัมพันธ์ของเหตุปัจจัย รู้เท่าทันความสุขและความทุกข์ พัฒนาปัญญา และดำเนินชีวิตอย่างสมดุลทั้งต่อตนเองและสังคม งานวิชาการที่นำมาสังเคราะห์ร่วมกันชี้ว่า ประเด็นหลักของความหมายชีวิตตามแนวพุทธปรัชญา ประกอบด้วย การเข้าใจความจริงของชีวิต การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักกาย จิต สังคม และปัญญา การสร้างความสุขอย่างมีคุณค่า การใช้สติและโยนิโสมนสิการในการรับรู้โลก และการอยู่ร่วมกับผู้อื่นอย่างมีศีลธรรม บทความนี้เสนอองค์ความรู้ใหม่ในรูป “กรอบการตีความความหมายของชีวิตเชิงพุทธ 5 มิติ ได้แก่ มิติความจริงของชีวิต มิติความรู้และการรู้เท่าทัน มิติความสุขที่มีคุณค่า มิติการดำเนินชีวิตอย่างสมดุล และมิติการอยู่ร่วมกันอย่างเกื้อกูล ข้อเสนอสำคัญคือ การทำความเข้าใจความหมายของชีวิตในสังคมเปลี่ยนเร็วควรหันกลับมาพิจารณาพุทธปรัชญาในฐานะแหล่งปัญญาสำหรับการพัฒนาชีวิต ไม่ใช่เพียงคำสอนเชิงศาสนพิธี แต่เป็นกรอบตีความโลกและชีวิตที่ยังร่วมสมัยอย่างยิ่งในปัจจุบัน