การพัฒนากฎหมายเกี่ยวกับการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรของไทย และหาแนวทางแก้ไขเพื่อพัฒนากฎหมายเกี่ยวกับการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรให้เป็นระบบและยั่งยืนต่อไป โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการเก็บข้อมูลจากการวิจัยเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึก และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้เทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตร อาทิ พระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535 พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มีปัญหาโครงสร้างของกฎหมายที่ทำให้เกิดช่องว่างระหว่าง “ขยะอุตสาหกรรม” และ “ขยะชุมชน” ส่งผลให้ซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรที่ใช้แล้วกลายสภาพเป็นขยะมูลฝอยที่เป็นพิษหรืออันตรายจากชุมชน ซึ่งไม่มีบทลงโทษหรือกลไกควบคุมที่เข้มงวดเท่าขยะอุตสาหกรรม และโครงสร้างที่เน้นการตั้งรับที่ปลายทางโดยให้ท้องถิ่นและประชาชนจัดการ โดยไม่มีบทบัญญัติใดที่นำหลักความรับผิดชอบที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต (EPR) ที่ให้ผู้ผลิตต้องรับผิดชอบในการเก็บคืนผลิตภัณฑ์ของตนเองมาบังคับใช้ นอกจากนี้ กฎหมายยังมีปัญหาบทนิยามที่มีความก้ำกึ่งและไม่ได้ครอบคลุมซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรอย่างชัดเจนและเจาะจง ปัญหาการไม่มีบทบัญญัติบังคับให้ผู้บริโภคห้ามทิ้งซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรที่ควบคุมและให้นำส่งช่องทางที่กฎหมายกำหนด และบังคับให้ผู้ผลิตมีหน้าที่รับคืนซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรและนำซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรที่รับคืนนั้นไปทำลายหรือกำจัดด้วยวิธีที่ถูกต้องและปลอดภัยตามมาตรฐานที่กำหนด รวมทั้งปัญหาอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตร และการไม่มีบทบัญญัติบังคับให้ อปท. จัดตั้งศูนย์รับคืนซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตร ดังนั้น แนวทางการแก้ไขการจัดการเชิงระบบตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง จึงควรมีการผลักดันการประกาศใช้ร่างพระราชบัญญัติการจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน พ.ศ. …. (กฎหมาย EPR) หรือร่างกฎหมายการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรโดยเฉพาะขึ้นมา  มีการจัดตั้งกองทุนบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรที่เก็บจากผู้ผลิต  มีระบบมัดจำ-คืนเงิน  มีการตั้งจุดรับทิ้งที่เข้าถึงง่ายของร้านเคมีเกษตรและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งการบังคับและส่งเสริมมาตรฐาน Triple Rinsing และการเชื่อมโยงกับมาตรฐาน GAP ให้กับเกษตรกร และการจัดทำระบบขนส่งเฉพาะและการทำลายซากบรรจุภัณฑ์เคมีเกษตรด้วยความร้อนสูง