การดำเนินคดีอาญาตามหลักนิติธรรมของอัยการในประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหาเชิงโครงสร้างและการใช้ดุลพินิจของอัยการไทยที่อาจไม่สอดคล้องกับหลักนิติธรรม และเสนอแนวทางเชิงนโยบายและข้อเสนอทางกฎหมายในการพัฒนาระบบอัยการไทยให้สอดคล้องกับหลักนิติธรรมและมาตรฐานสากล การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงนิติศาสตร์ควบคู่กับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 12 คน ซึ่งครอบคลุมกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญผู้มีส่วนได้เสียในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ผลการวิจัย พบว่า กระบวนการดำเนินคดีอาญาของประเทศไทย อัยการไม่มีบทบาทเชิงรุกในการเข้าร่วมการสอบสวนตั้งแต่ระยะเริ่มต้น อัยการไม่สามารถกำกับ ตรวจสอบ และควบคุมกระบวนการรวบรวมพยานหลักฐานได้อย่างมีประสิทธิภาพทำให้เกิดการสั่งฟ้องทั้งที่ข้อเท็จจริงยังไม่สมบูรณ์ หรือไม่ยุติการดำเนินคดีแม้ปรากฏพยานหลักฐานใหม่อันเป็นคุณแก่จำเลยแสดงถึงความบริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหา ไม่สอดคล้องกับอำนาจหน้าที่ และระบบตรวจสอบถ่วงดุลของอัยการอย่างเหมาะสมตามหลักนิติธรรมผู้วิจัยจึงได้เสนอแนวทางการแก้ไข ดังนี้ ให้อัยการมีบทบาทกำหนดกลไกกำกับความชอบด้วยกฎหมายของกระบวนการสอบสวนอย่างเป็นรูปธรรมในการเข้าร่วมหรือกำกับการสอบสวนตั้งแต่ระยะเริ่มต้นของกระบวนการดำเนินคดี ปรับโครงสร้างระบบการสอบสวนและการฟ้องร้องให้มีความสอดคล้องกับลักษณะ และความซับซ้อนของคดีแต่ละประเภท พัฒนากลไกการตรวจสอบคำสั่งไม่ฟ้องให้มีความโปร่งใสตรวจสอบได้ ลดความล่าช้าในกระบวนการดำเนินคดี ตลอดจนเสริมสร้างมาตรฐานทางจริยธรรม ความเป็นอิสระขององค์กรอัยการ และจิตสำนึกแห่งหลักนิติธรรมในวิชาชีพอัยการ ทั้งนี้ เพื่อให้การดำเนินคดีอาญาของประเทศไทยเป็นไปอย่างเป็นธรรม โปร่งใส และสอดคล้องกับหลักนิติธรรม อันเป็นรากฐานสำคัญของระบอบประชาธิปไตยและความยุติธรรมในสังคม