วัฒนธรรมการกินในบริบทศาสนา อาหาร การห้าม และความหมายทางสัญลักษณ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมการกินกับศาสนา โดยมุ่งวิเคราะห์ 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ (1) อาหารในฐานะระบบความหมายทางศาสนาและวัฒนธรรม (2) ข้อห้าม ข้อกำหนด และหลักปฏิบัติในการบริโภคอาหารของชุมชนศรัทธา และ (3) ความหมายเชิงสัญลักษณ์ของอาหารในพิธีกรรม การสร้างอัตลักษณ์ และการจัดระเบียบความสัมพันธ์ทางสังคม บทความนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบการวิจัยเอกสาร โดยสังเคราะห์งานวิชาการจากวารสารที่อยู่ในฐานข้อมูล TCI ร่วมกับแนวคิดทางมานุษยวิทยา สังคมวิทยาศาสนา และวัฒนธรรมศึกษา
ผลการศึกษาพบว่า อาหารในบริบทศาสนาไม่อาจตีความเพียงในฐานะปัจจัยสี่หรือสิ่งบริโภคเพื่อยังชีพเท่านั้น แต่เป็น “ภาษาทางวัฒนธรรม” ที่บรรจุทั้งความเชื่อ คุณค่า ความบริสุทธิ์ ขอบเขตของการอนุญาตและการห้าม ตลอดจนการแสดงอัตลักษณ์ของกลุ่มศรัทธาอย่างเด่นชัด ในพุทธศาสนา อาหารถูกผูกโยงกับการทำบุญ การถวายภัตตาหาร และระบบความหมายเรื่องกุศล บาป บุญ และสิริมงคล ขณะที่ในศาสนาอิสลาม อาหารฮาลาลมิใช่เพียงมาตรฐานการบริโภค แต่เป็นกลไกทางวาทกรรมที่กำกับความศรัทธา ความถูกต้องทางศาสนา และการสื่อสารอัตลักษณ์ในสังคมพหุวัฒนธรรม นอกจากนี้ งานศึกษาหลายชิ้นยังชี้ว่าอาหารในพิธีกรรมมีบทบาทเชิงสัญลักษณ์อย่างลึกซึ้ง เช่น การสื่อพร ความอุดมสมบูรณ์ ความก้าวหน้า การระลึกถึงผู้ล่วงลับ และการเชื่อมโยงโลกมนุษย์กับโลกเหนือธรรมชาติ
องค์ความรู้ใหม่ของบทความนี้คือข้อเสนอเชิงสังเคราะห์ว่า “วัฒนธรรมการกินในบริบทศาสนา” ควรทำความเข้าใจผ่านกรอบ 3 มิติ ได้แก่ มิติของระเบียบศีลธรรม มิติของการสร้างพรมแดนทางสังคม และมิติของการสื่อความหมายเชิงสัญลักษณ์ อันช่วยอธิบายได้ว่าเหตุใดอาหารจึงเป็นทั้งวัตถุแห่งการบริโภค พื้นที่แห่งอำนาจ และเครื่องมือสร้างตัวตนของชุมชนศรัทธาในเวลาเดียวกัน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ฐิญาภา เสถียรคมสรไกร และ Farid Agushybana. (2565). การตระหนักรู้ในสินค้าฮาลาลกับการตัดสินใจบริโภคอาหารฮาลาลของนักท่องเที่ยวชาวมุสลิมในประเทศอินโดนีเซีย.วารสารเครือข่ายส่งเสริมการวิจัยทางมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 5(2), 35–52.
ดิเรก ด้วงลอยพระปลัดระพิน พุทธิสาโรและมัลลิกา ภูมะธน. (2566). ขนมจูจุ่น ขนมดอกบัว : ความเชื่อต่ออาหารในพิธีกรรมอายุวัฒนมงคลที่จังหวัดชุมพร. Journal of Spatial Development and Policy, 1(1), 83–92.
ทวี นุ้ยผอม มะรอนิง สาแลมิง. (2559). ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายอิสลามว่าด้วยอาหารหะลาล.วารสารอัล-นูร บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยฟาฏอนี, 11(21), 17–26.
ธันวา สุทธิชาติ ธนภพ โสตรโยม และ ชญาภัทร์ กี่อาริโย. (2567). ภูมิปัญญาวัฒนธรรมอาหารในงานพิธีกรรมทางศาสนาของชาวไทยมุสลิมเชื้อสายชวาในกรุงเทพมหานคร.วารสารนวัตกรรมการศึกษาและอุตสาหกรรม, 37(132), 98–108.
เนมิ อุนากรสวัสดิ์และ วิไลศักดิ์ กิ่งคำ และ บุญเลิศ วิวรรณ์. (2565). ความสัมพันธ์ของคำเรียกชื่ออาหารกับความเชื่อและค่านิยมของคนไทย 4 ภาค.วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 7(2), 59–68.
บัญญัติ ทิพย์หมัด.. (2568). วาทกรรมอาหารฮาลาล การสื่อสารอัตลักษณ์ความศรัทธาของมุสลิม.วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิก, 11(1), 200–212.
ปิยะมาศ ใจไฝ่. (2565). จริยศาสตร์อาหารในล้านนา. วารสารปณิธาน, 18(2), 1–20.
รัชนีกร ตาเสนและ ทรงวุฒิ ตวงรัตนพันธ์. (2562). ความเชื่อและพฤติกรรมการทำบุญใส่บาตรและถวายภัตตาหารของชาวพุทธที่เอื้อต่อสุขภาพของพระสงฆ์: กรณีศึกษาในจังหวัดน่าน. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 12(4), 80–87.
วิลาสินี ขำพรหมราช. (2565). หีบห่ออาหารในวิถีพื้นบ้านอีสาน กับประเพณี ความเชื่อ และพิธีกรรม. วารสารศิลปกรรมและการออกแบบแห่งเอเชีย, 3(1), 107–118.
