การสร้างความทรงจำร่วม พิธีกรรม ความเชื่อ และชาติพันธุ์ในชุมชนชายขอบ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของพิธีกรรมและความเชื่อในการสร้างความทรงจำร่วมของชุมชนชาติพันธุ์และชุมชนชายขอบ ตลอดจนวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างความทรงจำร่วม อัตลักษณ์ชาติพันธุ์ และการสร้างพื้นที่ทางสังคมของคนชายขอบ โดยใช้วิธีวิจัยเอกสารเชิงคุณภาพจากบทความวิชาการภาษาไทยที่ตีพิมพ์ในวารสาร TCI/ThaiJO และเกี่ยวข้องกับประเด็นความทรงจำ พิธีกรรม ความเชื่อ และชาติพันธุ์ ผลการศึกษาพบว่า พิธีกรรมมิได้ทำหน้าที่เพียงธำรงประเพณีหรือสืบทอดความเชื่อจากอดีตเท่านั้น หากยังเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้ความทรงจำร่วมของชุมชนมีชีวิตอยู่ผ่านการปฏิบัติซ้ำในชีวิตประจำวันและในวาระสำคัญของชุมชน ความทรงจำร่วมดังกล่าวทำหน้าที่อย่างน้อย 4 ประการ ได้แก่ การยืนยันรากเหง้าและความต่อเนื่องของชุมชน การธำรงและปรับสร้างอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ การสร้างพื้นที่ทางสังคมของคนชายขอบ และการเป็นทรัพยากรเชิงสัญลักษณ์ในการต่อรองกับรัฐและสังคมกระแสหลัก นอกจากนี้ยังพบว่า พิธีกรรมในชุมชนชายขอบมิได้หยุดนิ่ง หากมีการเลือกสรร ปรับเปลี่ยน และตีความใหม่ภายใต้แรงกดดันจากนโยบายรัฐ การพัฒนา การศึกษา การท่องเที่ยว และวัฒนธรรมกระแสหลัก บทความนี้เสนอองค์ความรู้ใหม่ว่า ความทรงจำร่วมในชุมชนชายขอบควรถูกทำความเข้าใจในฐานะ “โครงสร้างความทรงจำ” ที่ดำรงอยู่ผ่านพิธีกรรม ความเชื่อ และพื้นที่วัฒนธรรม มากกว่าจะมองเป็นเพียงมรดกทางวัฒนธรรมที่คงอยู่แบบหยุดนิ่ง ข้อเสนอสำคัญคือ การทำความเข้าใจชุมชนชาติพันธุ์ควรให้ความสำคัญกับพิธีกรรมในฐานะพื้นที่ของความทรงจำ อัตลักษณ์ และอำนาจพร้อมกัน เพื่อให้เห็นพลวัตของการดำรงอยู่และการต่อรองของคนชายขอบในสังคมไทยร่วมสมัยอย่างรอบด้าน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
นิชชิมา บุญเฉลียว. (2553). อาหารกับพิธีกรรม: การประดิษฐ์สร้างความทรงจำทางสังคมของชาวลื้อพลัดถิ่นในเชียงคำ จังหวัดพะเยา. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 2(2), 107–132.
ปริวัฒน์ ช่างคิด, และสมรักษ์ ชัยสิงห์กานานนท์. (2562). กลุ่มชาติพันธุ์มอแกน: ความเป็นชายขอบกับการสร้างพื้นที่ทางสังคมภายใต้รัฐชาติไทย. วารสารศิลปศาสตร์, 19(2).
พระญาณพล กิตติปัญโญ. (2560). ศึกษาวิเคราะห์พิธีกรรมการผูกข้อมือของกะเหรี่ยงสะกอตามหลักพระพุทธศาสนา. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 8(1), 26–38.
ยโสธารา ศิริภาประภากร และคณะ. (2565). การศึกษาความเชื่อในพิธีกรรมสื่อสารดวงวิญญาณของกลุ่มชาติพันธุ์เขมรที่อาศัยในเขตตำบลนอกเมือง อำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์. วารสารศิลปะและวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำมูล, 11(2), 15–23.
วรี เรืองสุข, และธีระพงษ์ ทศวัฒน์. (2566). อัตลักษณ์ความเชื่อและพิธีกรรมของชาวไทยเชื้อสายเขมร ตำบลดงน้อย อำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา. Journal of Modern Learning Development, 9(12), 577–590.
สุชาติ สัตยานุรักษ์. (2557). การต่อสู้บนพื้นที่ความทรงจำของคนหลากหลายชาติพันธุ์ในประเทศไทย. NAJUA: History of Architecture and Thai Architecture, 8, 76–104.
สุภาวดี ยาดี และคณะ. (2566). การจัดการความรู้เพื่อสร้างพื้นที่ทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ลีซูที่ได้รับผลกระทบจากการอพยพ บ้านวังใหม่ ตำบลร่องเคาะ อำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 14(2), 90–120.
อดิศร ภู่สาระ, และสุมาลินี สาดส่าง. (2565). การสร้างพื้นที่ทางสังคมของม้งดอยยาว ดอยผาหม่น จังหวัดเชียงราย. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ, 15(1), 17–29.
