นวัตกรรมการบริหารจัดการพื้นที่เรียนรู้เชิงพุทธตามหลักโยนิโสมนสิการ กรณีศึกษาโรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาปราจีนบุรี นครนายก

INNOVATIVE MANAGEMENT OF BUDDHIST-BASED LEARNING SPACES BASED ON YONISOMANASIKARA PRINCIPLES: A CASE STUDY OF SCHOOLS UNDER THE PRACHINBURI-NAKHON NAYOK SECONDARY EDUCATIONAL SERVICE AREA OFFICE.

บทคัดย่อ

นวัตกรรมการบริหารจัดการพื้นที่เรียนรู้เชิงพุทธตามหลักโยนิโสมนสิการนี้ มุ่งนำเสนอแนวทางการสร้างระบบนิเวศแห่งการเรียนรู้เพื่อตอบโจทย์ความท้าทายในยุคดิจิทัล ซึ่งเป็นสภาวะที่ผู้เรียนสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ง่ายแต่กลับขาดความเข้าใจที่ลึกซึ้งและทักษะการคิดวิเคราะห์ หัวใจสำคัญของนวัตกรรมนี้คือการบริหารจัดการบรรยากาศทางปัญญา โดยการเปลี่ยนพื้นที่จากเดิมที่เป็นเพียงภาชนะรองรับการเรียนรู้ ให้กลายเป็น "ครูคนที่สาม" ที่ช่วยกระตุ้นการคิดอย่างแยบคาย ผ่านการบูรณาการหลักสัปปายะ 7 เพื่อจัดสรรพื้นที่ให้ครอบคลุมทั้งมิติทางกายภาพที่สงบปลอดภัย (อาวาสสัปปายะ) มิติทางสังคมที่ส่งเสริมบทสนทนาสร้างสรรค์ (ภัสสสัปปายะ) และปฏิสัมพันธ์กับกัลยาณมิตร (บุคคลสัปปายะ) เพื่อมุ่งสู่การสร้างพื้นที่ทางจิตปัญญาในตัวผู้เรียน

นวัตกรรมนี้ยังจำแนกการออกแบบพื้นที่ให้สอดรับกับวิธีคิดแบบโยนิโสมนสิการทั้ง 10 รูปแบบ เช่น การจัด "พื้นที่สืบค้นเชิงประจักษ์" เพื่อฝึกการคิดแบบสืบสาวเหตุปัจจัย หรือ "พื้นที่อภิปรายที่ปลอดภัย" สำหรับการคิดแบบคุณโทษและทางออก โดยผลการศึกษาในพื้นที่กรณีศึกษา สพม.ปราจีนบุรี นครนายก พบว่าสามารถดึงศักยภาพจากทุนทางธรรมชาติอย่างอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ทุนทางวัฒนธรรมผ่านเครือข่ายบวร และโจทย์ปัญหาในชีวิตจริงจากเขตเศรษฐกิจ EEC มาใช้เป็นต้นทุนในการสร้างพื้นที่เรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตจริง องค์ความรู้ที่ได้ถูกสังเคราะห์เป็น "Y-SPACE Model" เพื่อเป็นกรอบแนวคิดให้ผู้บริหารสถานศึกษานำไปปรับใช้ในการพัฒนาพลเมืองที่มีคุณภาพและมีปัญญาอย่างยั่งยืน